Tababet Kanunu 3. Madde
I.Yukarki maddelerde zikredilen tabip diplomasını ve fenni, cerrahi veya şuabatında ihtısas sahibi olduğuna dair işbu kanunun tarifleri dairesinde vesaikı lazimeyi haiz olmıyan hiç bir kimse hiç bir ameliyei cerrahiye icra edemez. Cerrahii sağireye ait ameliyat ile sünneti her tabip yapabilir. Ancak, olağanüstü ve istisnai hâllerde Sağlık Bakanlığınca düzenlenecek eğitimi alan kimseler tarafından hekim gözetiminde sünnet ameliyesi yapılmasına Bakanlıkça izin verilebilir. Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaleti tarafından açılan ve idare edilen mekteplerden mezun küçük sıhhiye memurları ve işbu mekteplere muadil tedrisat yapan mekteplerden mezun olup şahadetnameleri Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince tasdik ve tescil edilenler talimatnamelerinde yazılı olanlara munhasır kalmak şartiyle küçük ameliyeleri yapabilirler.
II.Acil tıbbi yardım ve bakım ile sınırlı kalmak ve Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliğinde belirtilmek kaydıyla acil tıp teknikerleri ile verilecek gerekli eğitimleri başarıyla tamamlamak kaydıyla Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görevli sağlık astsubayları hastaya müdahale edebilir, bu hususta lazım gelen iş ve işlemleri yapabilirler. Hastane öncesi acil tıbbi yardım veren personel özel tip kıyafet giyer.
III.Türk Silahlı Kuvvetlerince yetiştirilen ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığına tertiplenen sıhhiye sınıfına mensup erbaş ve erler de birliklerinde görev yaptıkları süre ve görevle sınırlı olmak üzere küçük sıhhi işlemleri yapmaya yetkilidirler.
IV.Yukarıdaki fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelikte gösterilir.
V.Türk Silahlı Kuvvetleri muharip unsurlarından, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı operasyonel unsurlarından ve Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Harekat Dairesi Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatı personelinden görevlendirilen ve ilgili eğitimi başarıyla tamamlayanlar, görev yaptıkları süre ve görevle sınırlı olmak üzere, sağlık personeli yokluğunda, sağlık hizmetine ulaşıncaya kadar acil tıbbi müdahaleleri yapmaya yetkilidir. Söz konusu personelin yetki ve sorumlulukları ile bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
Sadeleştirilmiş Hali
I. Yukarıdaki maddelerde belirtilen hekimlik diplomasına ve bu kanunun tarifleri çerçevesinde cerrahi alanında ya da uzmanlık dallarında uzman olduğunu gösteren gerekli belgelere sahip olmayan hiç kimse, hiçbir cerrahi müdahalede bulunamaz. Küçük cerrahiye ilişkin müdahaleler ile sünneti her hekim yapabilir. Ancak olağanüstü ve istisnai hâllerde, Sağlık Bakanlığınca düzenlenecek eğitimi alan kişiler tarafından hekim gözetiminde sünnet işleminin yapılmasına Bakanlıkça izin verilebilir. Sağlık Bakanlığı tarafından açılan ve yönetilen okullardan mezun küçük sağlık memurları ile bu okullara eşdeğer eğitim veren okullardan mezun olup belgeleri Sağlık Bakanlığınca onaylanıp tescil edilenler, yönetmeliklerinde belirtilenlerle sınırlı kalmak koşuluyla küçük cerrahi işlemleri yapabilir.
II. Acil tıbbi yardım ve bakım ile sınırlı kalmak ve Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilmek kaydıyla, acil tıp teknikerleri ile gerekli eğitimleri başarıyla tamamlayan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görevli sağlık astsubayları hastaya müdahale edebilir ve bu konuda gereken iş ve işlemleri yapabilir. Hastane öncesi acil tıbbi yardım veren personel özel tip kıyafet giyer.
III. Türk Silahlı Kuvvetlerince yetiştirilen ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesindeki sağlık sınıfına mensup erbaş ve erler de birliklerinde görev yaptıkları süre ve görevle sınırlı olmak üzere küçük sağlık işlemlerini yapmaya yetkilidir.
IV. Yukarıdaki fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelikte gösterilir.
V. Türk Silahlı Kuvvetleri muharip unsurlarından, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı operasyonel unsurlarından ve Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Harekat Dairesi Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatı personelinden görevlendirilen ve ilgili eğitimi başarıyla tamamlayanlar; görev yaptıkları süre ve görevle sınırlı olmak üzere, sağlık personeli yokluğunda ve sağlık hizmetine ulaşıncaya kadar acil tıbbi müdahaleleri yapmaya yetkilidir. Bu personelin yetki ve sorumlulukları ile bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar; İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca birlikte hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 3. maddesi, cerrahi müdahalelerin yalnızca yetkili hekimler ve uzmanlar tarafından yapılması kuralını düzenlemekte, ancak bu kuralın istisnalarını da acil sağlık hizmetleri ve asker/polis personeli bakımından ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır. Çok fıkralı yapısıyla madde, 1928’den bu yana eklenen fıkralar aracılığıyla Türk sağlık sisteminin evrilen ihtiyaçlarına yanıt vermiştir.
Birinci fıkra, cerrahi müdahale yetkisini diploma ve uzmanlık belgesi şartına bağlar; küçük cerrahi işlemler ile sünneti hekimlerin yetkisi altına verir. 6569 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik, Sağlık Bakanlığı eğitiminden geçen kişilerin hekim gözetiminde sünnet yapmasına olanak tanıyarak, toplumsal pratiklerin sağlık güvenliğiyle uzlaştırılmasını sağlamıştır. Küçük sağlık memurlarının yetkisi, 11. madde kapsamında çıkarılan yönetmelikle sınırlıdır.
İkinci fıkra, acil tıp teknikerleri ve TSK-Jandarma-Sahil Güvenlik sağlık astsubaylarına acil müdahale yetkisi vermekte; hastane öncesi acil tıbbî yardım sistemini yasal zemine oturtmaktadır. 112 acil sağlık hizmetleri mevzuatı ve Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, bu fıkranın uygulama çerçevesini çizer. Üçüncü fıkra, askerî sağlık personelinin kendi birliklerinde küçük sağlık işlemlerini yapma yetkisini tanır.
Dördüncü ve beşinci fıkralar ise 7188 ve 7410 sayılı Kanunlarla eklenen görece yeni hükümlerdir; özellikle özel harekât personelinin operasyonel koşullarda acil tıbbî müdahale yetkisi, Suriye sınır operasyonları ve iç güvenlik ihtiyacı çerçevesinde meşrulaştırılmıştır. Cumhurbaşkanı yönetmeliğine yapılan atıf, yürütme organının ikincil mevzuat yetkisini gösterir.
Madde, Anayasa’nın 17. maddesi (yaşama hakkı) ile 56. maddesi (sağlık hakkı) arasındaki dengede, acil hayat kurtarma ihtiyacını yetkilendirme kuralının önüne geçirir. 5237 sayılı TCK’nın 26. maddesindeki zorunluluk hâli ve 25. maddedeki meşru müdafaa hükümleriyle paralel bir koruma sağlar. Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararlarında, yetkisiz cerrahi müdahale sonucu ölüm hâlinde taksirli suçtan ziyade kasten insan öldürme olası kastı kapsamında değerlendirmelerin yapıldığı görülmektedir.
Günümüzde 3. madde, pandemi gibi olağanüstü sağlık krizlerinde triage uygulamaları, savaş ve afet hekimliği ile doğrudan ilgilidir. 1928’in basit cerrahi müdahale ayrımı, bugün robotik cerrahi, minimal invaziv girişimler ve uzaktan cerrahiye kadar genişlemiş bir spektrumda yorumlanmaktadır. Madde, mesleğin niteliği ile acil müdahale gerekliliğinin birarada güvence altına alınması bakımından Türk tıp hukukunun en dinamik hükümlerinden biridir.