Tababet Kanunu 4. Madde
Yabancı memleketlerin tıp fakültelerinden izinli hekimlerin Türkiye’de hekimlik edebilmeleri için Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından ve Üniversite Tıb Fakültesi Profesörler Meclisinden seçilmiş bir jüri heyeti tarafından hüviyetlerine bakıldıktan sonra diplomalarının Türkiye Tıp Fakültesi ders programının ve öğrenim süresinin aynı veya benzeri bir fakülteden bütün sınaç devreleri geçirilerek alınıp alınmamış olduğu araştırılır. Bu şartlarda alınmış olduğu anlaşılan diplomalar kabul edilip Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca onaylanarak kütüğe geçirilir ve iyelerinin sanat yapmalarına izin verilir. Bu şartlara uygun olarak alınmamış diplomaların iyeleri Tıp Fakültesi Profesörleri Meclisince seçilmiş bir jüri heyeti karşısında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından gönderilecek bir işyar da bulunduğu halde teori ve pratikten bir sınaç geçirilir. Bu sınacın şekli Sağlık ve Sosyal Yardım ve Kültür Bakanlıkları tarafından beraberce kararlaştırılır. Ancak Türkiye Tıb Fakültesi öğretim süresine ve ders programlarına göre okumamış olanlar eksiklerini tamamlamak üzere Tıb Fakültesinde okuduktan ve staj gördükten sonra sınaca girerler. Sınacları başaranların sanat yapmalarına usulüne göre izin verilir.
Sadeleştirilmiş Hali
Yabancı ülkelerin tıp fakültelerinden mezun hekimlerin Türkiye’de hekimlik yapabilmeleri için, Sağlık Bakanlığı ve Üniversite Tıp Fakültesi Profesörler Kurulundan seçilen bir jüri heyeti tarafından kimlikleri incelendikten sonra diplomalarının, Türkiye Tıp Fakültesi ders programına ve öğrenim süresine eşdeğer ya da benzeri bir fakülteden bütün sınav aşamaları geçirilerek alınıp alınmadığı araştırılır. Bu koşullarda alınmış olduğu anlaşılan diplomalar kabul edilip Sağlık Bakanlığınca onaylanarak kütüğe geçirilir ve sahiplerinin meslek yapmalarına izin verilir. Bu koşullara uygun olarak alınmamış diplomaların sahipleri ise Tıp Fakültesi Profesörler Kurulunca seçilmiş bir jüri heyeti huzurunda, Sağlık Bakanlığınca gönderilecek bir görevli de bulunduğu hâlde teori ve pratikten sınav geçirir. Bu sınavın şekli, Sağlık ve Milli Eğitim Bakanlıkları tarafından birlikte kararlaştırılır. Ancak Türkiye Tıp Fakültesinin öğretim süresine ve ders programlarına göre okumamış olanlar, eksiklerini tamamlamak üzere Tıp Fakültesinde okuduktan ve staj gördükten sonra sınava girerler. Sınavı başaranların meslek yapmalarına usulüne göre izin verilir.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 4. maddesi, yabancı ülkelerin tıp fakültelerinden mezun hekimlerin Türkiye’de meslek icra edebilmeleri için diploma denklik ve gerektiğinde sınav sürecini düzenlemektedir. Madde, Türk tıp eğitiminin uluslararası standartlarla ilişkisini ve yabancı diplomaların tanınmasına ilişkin usulü belirleyen temel hükümdür.
Birinci aşamada, Sağlık Bakanlığı ile Üniversite Tıp Fakültesi Profesörler Kurulundan oluşan bir jüri heyeti, adayın kimliğini ve diplomasının Türk tıp fakültelerine eşdeğer bir programdan alınıp alınmadığını inceler. Eşdeğer programdan mezun olduğu anlaşılan adaylar doğrudan tescil edilir; eksik eğitimli olanlar ise teori ve pratik sınavına tâbi tutulur. Eksikliklerin fakültede tamamlanması öngörülerek hem akademik süreklilik hem de klinik yeterlilik korunur.
Madde; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, YÖK’ün Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ile birlikte yorumlanır. Uygulamada YÖK denklik işlemini akademik açıdan; Sağlık Bakanlığı ise meslek icrası açısından değerlendirir. STS (Sağlık Meslekleri Sınavı) uygulaması, 2013 sonrasında yabancı diploma sahibi hekimler için zorunlu hâle gelmiş ve bu maddenin pratik işleyişini modernize etmiştir. Avrupa Birliği müktesebatı çerçevesinde AB üye ülkelerinden gelen diplomalar için karşılıklı tanıma prensipleri gözetilmekle birlikte, Türkiye henüz tam otomatik tanıma sistemine geçmemiştir.
Danıştay 8. Dairesi kararlarında, denklik başvurularının reddine ilişkin idarî işlemlerin yargısal denetime tâbi olduğu; Bakanlık’ın eksik eğitim gerekçesiyle ret kararlarının gerekçeli ve ölçülü olması gerektiği vurgulanmıştır. Yabancı uyruklu hekimlerin durumu, 77. madde ile ayrıca düzenlenmiş olup, 4. madde esasen Türk vatandaşı veya yabancı uyruklu ancak yurt dışında eğitim almış hekimler için geçerlidir.
2010 sonrasında Türkiye’ye gelen Suriyeli hekimler meselesi, geçici koruma kapsamında özel yönetmeliklerle düzenlenmiş; 4. maddenin klasik denklik süreci bu gruba tam olarak uygulanmamıştır. Bu durum, maddenin olağandışı göç ve insanî kriz dönemlerinde esnek yorumlanabildiğini göstermiştir.
Günümüzde 4. madde, uluslararası hekim hareketliliği, küresel sağlık turizmi ve çok uluslu hekimlik ortamında Türkiye’nin meslek icra sınırlarını koruyan temel hükümdür. 1928’de ulusal tıp eğitiminin gelişimi amacıyla konulan denklik şartı, bugün hasta güvenliği, Türk tıp standartlarının korunması ve mesleğin kalitesinin sürdürülmesi açısından aynı ölçüde önemini korumaktadır. Madde, akademik özgürlük ile kamu sağlığı gereksiniminin birlikte dengelenmesini sağlar.