Tababet Kanunu 5. Madde
Hususi muayenehane açmak veyahut evinde muayenehane tesis eylemek suretiyle sanatını icra eylemek istiyen her tabip hasta kabulüne başladığından itibaren en çok bir hafta içinde isim ve hüviyetini, diploma tarih ve numarasını ve muayenehane ittihaz eylediği mahal ile mevcut ise ihtısas vesikalarını mahallin en büyük sıhhiye memuruna kaydettirmeğe ve muayenehanenin nakli halinde en az yirmi dört saat evvel keyfiyeti nakli ihbara mecburdur.
Sadeleştirilmiş Hali
Özel muayenehane açmak veya evinde muayenehane kurmak suretiyle mesleğini yapmak isteyen her hekim; hasta kabulüne başladığından itibaren en çok bir hafta içinde isim ve kimliğini, diploma tarih ve numarasını, muayenehane olarak kullandığı yeri ve varsa uzmanlık belgelerini o yerin en büyük sağlık görevlisine kaydettirmek, muayenehanenin taşınması hâlinde de en az yirmi dört saat önceden taşınma durumunu bildirmek zorundadır.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 5. maddesi, özel muayenehane açarak veya evinde muayenehane kurarak mesleğini serbest icra eden hekimlerin yerel sağlık otoritesine yönelik kayıt yükümlülüğünü düzenlemektedir. Bu madde, hekimlik mesleğinin serbest icrasının şeffaf, denetlenebilir ve izlenebilir bir çerçevede yapılmasını amaçlayan idarî bir bildirim hükmüdür.
Maddenin öngördüğü yükümlülük üç unsur içerir: (i) hasta kabulünün başlamasından itibaren bir haftalık kayıt süresi, (ii) kayıt edilecek bilgilerin kapsamı (kimlik, diploma tarih-numarası, muayenehane adresi, varsa uzmanlık belgesi), (iii) muayenehane taşınması durumunda en az yirmi dört saat önceden bildirim yükümlülüğü. Yerel en büyük sağlık görevlisi ifadesi günümüzde İl Sağlık Müdürlüğü’nü ve ilçelerde bağlı müdürlükleri kapsar.
Madde; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ve Özel Hastaneler Yönetmeliği ile birlikte uygulanır. 2008 sonrasında muayenehane açılışı için yalnızca bildirim değil, ayrıca ruhsat alma süreci eklenmiş; mekânın fizikî nitelikleri, hekim sayısı ve tıbbî cihaz envanteri Bakanlık denetimine tâbi kılınmıştır. Bu yönüyle 5. madde, modern mevzuat tarafından tamamlanmış bir çerçeve hükmü konumundadır.
Kayıt yükümlülüğüne uyulmaması, Kanun’un 27. maddesi uyarınca yüz Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idarî para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır. Ayrıca tabip odalarının disiplin yetkisi çerçevesinde, bildirimsiz muayenehane açma meslek etiği ihlali olarak değerlendirilebilmektedir. Danıştay, il sağlık müdürlüklerinin re’sen yaptığı denetimlerde tespit edilen kayıt dışı muayenehanelerin kapatılmasına ilişkin işlemleri, 5. maddeye aykırılığın idarî yaptırım gerekçesi olabileceği doğrultusunda yorumlamıştır.
Yargıtay içtihatlarında, kayıt dışı muayenehane üzerinden yürütülen vergi kaçakçılığı, sosyal güvenlik primi eksikliği ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698 sayılı KVKK) kapsamındaki veri ihlalleri birlikte değerlendirilmektedir. Bu bağlamda 5. madde, sağlık hizmetinin mâli, idarî ve veri güvenliği boyutlarını aynı anda ilgilendirir.
1928’de esas olarak ikametgâh değişikliklerinin takibini ve nüfus içinde hekim dağılımını izlemeyi amaçlayan madde, bugün elektronik sağlık kayıt sistemleri, e-nabız entegrasyonu ve dijital muayenehane kayıt platformlarıyla tamamlanmış; ancak temel yükümlülük yürürlüktedir. Hekimin serbest meslek icrasının devletle kurduğu ilk temas noktası olan bu hüküm, mesleğin şeffaflığı ve hesap verebilirliği bakımından simgesel bir değer taşır.