Tababet Kanunu 2. Madde
Yukarki maddede yazılı diplomanın muteber olması için diploma sahibinin 8 Teşrinisani1339 tarih ve 369 numaralı kanun mucibince hizmeti mecburesini ikmal etmiş ve diplomasının Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince tasdik ve tescil edilmiş olması lazımdır. Tababet sanatını icra etmek istiyen askeri tabipler de diplomalarını tasdik ve tescil ettirirler. Ancak hizmeti mecburelerini ifa eyledikleri müddetçe diplomaları alıkonulan tabipler bu müddet zarfında dahi icrayı sanata mezundurlar.
Sadeleştirilmiş Hali
Yukarıdaki maddede yazılı diplomanın geçerli olması için, diploma sahibinin 8 Kasım 1923 tarih ve 369 sayılı kanun gereğince zorunlu hizmetini tamamlamış ve diplomasının Sağlık Bakanlığı (eski adıyla Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaleti) tarafından onaylanıp tescil edilmiş olması gerekir. Hekimlik mesleğini yapmak isteyen askeri hekimler de diplomalarını onaylatıp tescil ettirir. Ancak zorunlu hizmetlerini yaptıkları sürece diplomaları saklanan hekimler, bu süre içinde de mesleklerini yapmaya yetkilidir.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 2. maddesi, 1. maddede aranan tıp diplomasının hukukî geçerlilik kazanması için gerekli şeklî koşulları düzenlemekte; böylece diplomanın yalnızca akademik bir belge değil, idarî tescile tâbi resmî bir meslek icra yetkisi olduğunu vurgulamaktadır. Madde, meslek icrasına ilişkin ikili bir süreç öngörür: zorunlu hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve Sağlık Bakanlığı tarafından diplomanın onaylanıp tescil edilmesi.
Maddede atıf yapılan 8 Kasım 1923 tarih ve 369 sayılı Kanun, tıp mezunlarının belirli bir süre devlet hizmetinde çalışmalarını öngören erken Cumhuriyet dönemi mecburi hizmet düzenlemesidir. Bu yükümlülük, günümüzde 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 3. maddesi ve ilgili yönetmeliklerle tanımlanan Devlet Hizmet Yükümlülüğü (DHY) kurumuna evrilmiştir. Askerî hekimler için özel düzenleme; Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde çalışan hekimlerin de aynı tescil ve onay sürecine tâbi olduğunu, ancak görev süresinde diplomalarının saklanmasının meslek icrasını engellemediğini açıklar.
Sağlık Bakanlığı tarafından diplomanın tescili işlemi, bugün Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte; tescilsiz diploma, hukuken hekimlik yetkisi doğurmamaktadır. Bu açıdan madde, 1219 sayılı Kanun’un 1. maddesini tamamlayan ve yetki alanının idarî denetimini güvence altına alan çerçeve hükmüdür. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde diploma alan kişi, Bakanlık tescili gerçekleşmeden muayenehane açamaz, reçete düzenleyemez ve resmî hekim unvanını kullanamaz.
Yargıtay ve Danıştay uygulamasında tescilsiz diploma ile meslek icrası, 25. madde kapsamında diplomasız hekimlik olarak değerlendirilmektedir. Disiplin hukuku bakımından, zorunlu hizmetini tamamlamadan muayenehane açan hekimler hakkında hem idarî para cezaları hem de tabip odası tarafından disiplin yaptırımı uygulanmaktadır. Danıştay içtihatları, Bakanlık tescil işleminin idarî nitelikte olduğunu, geri alma veya düzeltmenin idarî yargı denetimine tâbi bulunduğunu ortaya koymuştur.
Maddede geçen ‘Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaleti’ ibaresi 1928’in kurumsal mimarisini yansıtır; günümüzde yetki Sağlık Bakanlığı’nın kendisine aittir. 1928’den bu yana diploma denklik sistemleri, elektronik tescil ve e-diploma uygulamaları gelişmiş olmakla birlikte, maddenin temel mantığı yürürlüktedir: hekimlik yetkisi, akademik başarı ile idarî tescilin bir arada gerçekleşmesi koşuluna bağlıdır. Bu yönüyle 2. madde, sağlık hizmetinin denetlenebilir ve izlenebilir bir kamu hizmeti olarak örgütlenmesinin anayasal ve idarî çerçevesinin temel taşıdır.