Açıklama

Tababet Kanunu’nun 40. maddesi, diş hekimleri ve dişçilerin ilan faaliyetlerini düzenleyerek sadece hasta kabul edilen yer ve muayene saatlerini bildiren ilanlara izin vermekte; bunun dışındaki reklam ve tanıtım faaliyetlerini yasaklamaktadır. Madde, 24. maddenin hekimler için öngördüğü reklam yasağının diş hekimleri için karşılığıdır.

Maddenin yasakladığı reklam faaliyetleri şunları kapsar: fiyat listesi duyuruları, öncesi-sonrası fotoğraf paylaşımı, hastalığın tanıtım biçiminde sunulması, rakip kliniklerle karşılaştırma, aldatıcı vaatler, abartılı tedavi iddiaları. İzin verilen ilanlar ise yer ve muayene saati ile sınırlıdır.

Madde; Sağlıkta Reklam ve Tanıtım Yasağına İlişkin Yönetmelik (2019), 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun disiplin hükümleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un aldatıcı reklam hükümleri ve 6102 sayılı TTK’nın haksız rekabet hükümleriyle birlikte yorumlanır.

Diş turizminin Türkiye’de hızla büyümesi, 40. maddenin güncel uygulama alanını belirgin biçimde genişletmiştir. Yabancı hastalara yönelik fiyat avantajı sunan web siteleri, sosyal medya kampanyaları ve influencer iş birlikleri, 40. madde kapsamındaki yasaklara tâbidir. Sağlık Bakanlığı, 2023 sonrasında bu alanda önemli sayıda idari para cezası uygulamıştır.

Danıştay içtihatlarında, diş hekimliği reklam yasağının anayasal ticaret özgürlüğünü sınırlayabilecek nitelikte olduğu; ancak kamu sağlığı ve hasta yanıltılmasının önlenmesi amacıyla anayasal ölçüler içinde kaldığı belirtilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de sağlık alanında ticari ifadenin sınırlandırılmasını meşru bir kısıtlama olarak kabul etmektedir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, haksız reklam yapan diş hekiminin 6102 sayılı TTK’nın 54 vd. maddeleri uyarınca meslektaşları tarafından açılacak haksız rekabet davasında sorumlu tutulabileceğini kabul etmektedir. Tazminat sorumluluğu, mali sonuçlar doğurabilmektedir.

Reklam yasağı, diş hekimliğinin özel bir kamu hizmeti niteliğinde olduğu yaklaşımına dayanır. Hasta seçiminin ticari kriterlerden ziyade sağlık ihtiyacına göre yapılması ilkesi, 40. maddenin etik temelini oluşturur.

Türk Diş Hekimleri Birliği Disiplin Yönetmeliği, reklam yasağı ihlaline karşı katmanlı yaptırımlar öngörmektedir: yazılı uyarı, kınama, para cezası, geçici meslek men cezası. Tekrar eden ihlallerde cezalar ağırlaştırılmaktadır.

Sosyal medya çağında, hasta yorumlarının paylaşımı, öncesi-sonrası fotoğraflar ve süreç videolarının yayınlanması 40. madde kapsamında yasak sayılmaktadır. KVKK 6. maddesi kapsamında hasta görselleri özel nitelikli kişisel veri olduğu için, bunların rızasız paylaşımı ayrı bir cezai süreç de başlatabilir.

Sağlık Bakanlığı Reklam Yönetmeliği, hasta deneyim paylaşımına sınırlı izin vermekle birlikte, ticari pazarlama amacıyla yapılan paylaşımları yasak kapsamına sokmaktadır.

1928’de diş hekimliğinin ticari karakterinin sınırlandırılması amacıyla konulan 40. madde, bugün dijital pazarlama, influencer ekonomisi, sağlık turizmi ve küresel reklam platformları karşısında hasta haklarının ve mesleki etik değerlerin korunmasının temel hükmü olma rolünü sürdürmektedir.