Açıklama

Tababet Kanunu’nun 68. maddesi, 64. maddede gösterilen meslek icra sınırını aşan veya 65. madde hükmüne uymayan hastabakıcılara yüz Türk Lirası idari para cezası verilmesini öngörmektedir. Madde, hemşirelik mesleğinin yetki sınırlarının ve bildirim yükümlülüğünün idari yaptırım rejiminin hükmüdür.

Atıf yapılan maddelerden 64. madde mülgadır; ancak madde metni fiili olarak ‘hastabakıcıların yetki alanı’ olarak yorumlanmakta ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun hemşirelik yetki sınırlarını düzenleyen hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. 65. madde bildirim yükümlülüğünü düzenler; bu maddeye aykırılık 68. madde uyarınca idari yaptırıma konu olur.

Günümüzde hemşirelik yetki alanı, 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun 4, 5 ve devamı maddeleri ile Hemşirelik Yönetmeliği ve Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki ve Görev Belgeleri Yönetmeliği çerçevesinde ayrıntılı düzenlenmiştir. Bu kapsamda hemşireler; hasta bakımı, tedavi uygulaması, sağlık eğitimi, hasta gözlemi ve raporlama gibi alanlarda yetkili kılınmıştır.

Yetki sınırı aşımı biçimleri şunlardır: (i) tıbbî tanı koyma veya tedavi kararı verme, (ii) ameliyat yapma, (iii) reçete yazma (hemşireler reçete yazma yetkisine sahip değildir), (iv) uzmanlık gerektiren girişimlerde bulunma. Bu tür fiiller 68. madde kapsamında idari yaptırıma, gerekli hâllerde cezai yaptırıma konu olur.

Cezanın niteliği idaridir; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır. Mahallin en büyük mülki amiri tarafından verilen ceza 70. madde uyarınca tebliğ edilir. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

Madde; 65. madde (bildirim yükümlülüğü), 67. madde (yetkisiz meslek icrası), 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ile birlikte uygulanır.

Uzman hemşirelik statüsü (6283 sayılı Kanun kapsamında), belirli klinik alanlarda hemşirelerin genişletilmiş yetki kullanmasına olanak tanır. Yoğun bakım hemşireliği, onkoloji hemşireliği, diyaliz hemşireliği, acil hemşireliği gibi alanlarda uzmanlaşmış hemşireler yetki belgesi ile genişletilmiş yetki kullanabilir. Bu kapsamdaki girişimler 68. madde ihlali sayılmaz.

Yargıtay, yetki sınırını aşan hemşirelerin fiillerinden doğan zararlar için sorumluluklarının ağırlaştığını; hasta yaralanması veya ölümü hâlinde cezai süreç başladığını içtihat hâline getirmiştir. Malpraktis davalarında yetki aşımı kusur değerlendirmesinde ağırlaştırıcı sebep olarak kabul edilir.

Danıştay içtihatları, 68. madde kapsamındaki cezaların somut gerekçe içermesi; yetki sınırı aşımının somut bir eylem olarak tespit edilmesini aramaktadır.

Hekim-hemşire ekip çalışmasında yetki paylaşımı netleştirilmelidir. Acil durumlarda hemşirenin hayat kurtarıcı müdahalede bulunması yetki aşımı sayılmaz; tersine kusur oluşturmaz. Bu durum, TCK’nın 26. maddesi (zorunluluk hâli) ile uyumlu biçimde yorumlanır.

Tam gün uygulaması ve kurumsal ekip yapılanması, hemşirelerin yetki alanının kurumsal protokollerle netleştirilmesini sağlar. Bu yaklaşım, 68. maddenin modern uygulamasının önlemidir.

KVKK kapsamında yetki sınırı aşan hemşirenin hasta verilerine erişimi tartışmalı sonuçlar doğurabilir; veri işleyen sıfatının sınırları aşılabilir.

Pandemi ve acil durumlarda hemşirelerin yetki alanı geçici olarak genişletilmiş; triage, aşı uygulama ve sağlık izleme gibi alanlarda yetkili kılınmışlardır. Bu geçici yetki genişlemeleri, 68. maddenin esnek yorumlanmasına olanak tanımıştır.

Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICN) standartları, hemşirelerin yetki alanının sürekli gelişim gösterdiğini ve klinik uygulama kapsamının dinamik olması gerektiğini vurgulamaktadır. Türkiye’de uzman hemşirelik ve ileri uygulama hemşireliği kavramları, 68. maddenin modern yorumunu şekillendirmektedir.

Sağlık Bakanlığı’nın yetki belgesi programları, hemşirelerin ileri düzey klinik yetki kullanımını düzenli biçimde genişletmektedir. Bu süreç, 68. maddenin uygulama alanını daraltmaktadır.

1928’den günümüze hemşirelik mesleğinin yetki sınırlarını korumayı amaçlayan 68. madde, bugün hemşirelik mesleğinin yasal çerçevesinin temel katmanlarından birini oluşturur. Madde, mesleki yetki rejiminin idari güvencesini sağlar.