TBK 121. Madde
I. Faiz veya irat borcunu ya da bağışladığı bir miktar parayı ödemekte temerrüde düşen borçlu, icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden başlayarak, temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür.
II. Buna aykırı olarak yapılan anlaşmalar, ceza koşulu hükümlerine tabi olur.
III. Temerrüt faizine, ayrıca temerrüt faizi yürütülemez.
TBK 121. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 104 üncü maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 120 nci maddesinde, faiz, irat ve bağışlamalarda temerrüt faizi düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 104 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “b. Faizin, mütedahil taksitlerin, bağışladığı mebaliğin tediyesinde mütemerrit olan borçlu” şeklindeki ibare, Tasarıda “b. Faizlerde, iratlarda ve bağışlamada temerrüt faizi” şeklinde değiştirilmiştir.
Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 121. maddesi, temerrüt faizinin belirli borç türleri bakımından nasıl uygulanacağını ve bazı özel sınırlandırmalarını düzenleyen bir hükümdür. Madde, faiz borcuna, irat borcuna ve bağışlama borcuna ilişkin özel kurallar getirmekte; bunlara ek olarak temerrüt faizine temerrüt faizi işletilmemesi gibi temel bir yasak koymaktadır. 818 sayılı eski Kanun’un 105. maddesini karşılayan bu düzenleme, bileşik faiz (anatocism) yasağının temelini oluşturmaktadır.
Maddenin birinci fıkrasına göre faiz veya irat borcunu ya da bağışladığı bir miktar parayı ödemekte temerrüde düşen borçlu, icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden başlayarak temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Bu hüküm, temerrüt faizinin başlangıç tarihini özel olarak belirlemektedir. Diğer para borçlarından farklı olarak, faiz ve irat borçlarında ihtarla değil, ancak icra takibi veya dava açılması ile temerrüt faizi işlemeye başlar. Bu kural, faizden faiz alınmasını sınırlandıran genel prensibin bir yansımasıdır. Aynı kural bağışlama borçları için de geçerlidir; bağışlayanın borcunu yerine getirmemesi hâlinde bağışlanan, ancak takip veya dava açtığında temerrüt faizi isteyebilir.
İkinci fıkra, bu kurala aykırı anlaşmalara ilişkin özel bir yaptırım öngörmektedir: Buna aykırı olarak yapılan anlaşmalar, ceza koşulu hükümlerine tâbi olur. Bu düzenleme, tarafların faiz veya iratların geç ödenmesi için sözleşmeyle bir ek yaptırım kararlaştırmaları hâlinde, bunun "temerrüt faizi" olarak değil "ceza koşulu" olarak değerlendirilmesini sağlar. Böylece hakim, ceza koşulunun aşırı olması hâlinde TBK m. 182’ye göre indirim yapma yetkisine sahip olur ve borçlu korunur.
Üçüncü fıkra, Türk hukukunda "bileşik faiz yasağı" olarak bilinen temel kuralı getirmektedir: Temerrüt faizine, ayrıca temerrüt faizi yürütülemez. Bu hüküm emredici niteliktedir ve taraf anlaşmasıyla bertaraf edilemez. Türk Ticaret Kanunu’nda cari hesap sözleşmeleri için getirilen özel istisnalar dışında, temerrüt faizi üzerinde yeniden faiz işletilmesine izin verilmez. Bu yasak, borçlunun borcunun katlanarak artmasını önleme ve ekonomik dengeyi koruma amacına yöneliktir.
Doktrinde bu madde, "faiz sarmalının önlenmesi" ilkesi olarak değerlendirilmekte ve sosyal devlet prensibinin ekonomik yansıması olarak kabul edilmektedir. Yargıtay kararları, bileşik faiz yasağını çok katı uygulamakta; tacirler arasındaki cari hesap dışındaki ticari ilişkilerde dahi bu yasağı istisnasız biçimde geçerli saymaktadır. Uygulamada özellikle banka kredilerinde, taşınmaz ipotek işlemlerinde, konkordato davalarında ve iflas takiplerinde bu madde büyük önem taşımakta; özellikle takipten önce işleyen faiz üzerinde yeniden temerrüt faizi işletilmesi taleplerinin reddedilmesini sağlamaktadır. Bu hüküm, aşırı borçluluktan kaynaklanan ekonomik sorunların büyümesini önleyen önemli bir güvencedir.