TBK 314. Madde

Kiracı, aksine sözleşme ve yerel âdet olmadıkça, kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri, her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlüdür.

TBK 314. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 257 nci maddesinin birinci fıkrasını karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 313 üncü maddesinde, kiracının kira bedelini ödeme borcunun ifa zamanı düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 257 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Kiranın tediyesi” şeklindeki ibare, Tasarıda “2. İfa zamanı” şeklinde değiştirilmiştir.

Maddede, kiracının kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlü olduğu; bu kuralın aksine sözleşme yapılabileceği veya aksine yerel âdet olabileceği açıklanmıştır.

İfa zamanının kira süresine göre belirlenmesine ilişkin 818 sayılı Borçlar Kanununun 257 nci maddesinin ikinci fıkrası, Tasarıya alınmamıştır. Sözleşmede ifa zamanı kararlaştırılmamışsa, uygulamada genellikle, kira bedelinin aylık olarak ödendiği göz önünde tutularak, altı ay ve daha uzun süreli kira sözleşmelerinde, kira bedelinin altı ayda bir ödeneceğine ilişkin hükme gerek duyulmamıştır.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 257c maddesi göz önünde tutulmuştur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 314. maddesi, kira bedelinin ve yan giderlerin ne zaman ödeneceğini düzenleyen pratik bir hükümdür.

Madde, kiracı, aksine sözleşme ve yerel âdet olmadıkça, kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri, her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlüdür şeklinde düzenler.

Bu hüküm iki önemli kural içerir: ödeme zamanının her ay sonu olması ve sözleşmeyle veya âdetle değiştirilebilmesi.

Varsayılan kural: ay sonunda ödeme. Kira bedeli, her ayın son günü muaccel olur. Bu, "geriden ödeme" sistemidir; kiracı bir ay malı kullandıktan sonra bedeli öder.

Ancak uygulamada Türkiye’de yaygın pratik, ay başında ödemedir. Kiracı, yeni ayın başında kira bedelini öder. Bu, sözleşme veya yerel âdet ile belirlenir; yasal kurala aykırı düşmez.

"Aksine sözleşme" esnekliği önemlidir. Taraflar ödeme zamanını serbestçe kararlaştırabilirler: ay başı, ay ortası, belirli bir gün, haftalık ödeme, yıllık toplu ödeme. Anlaşmaya göre hareket edilir.

"Yerel âdet" de önemli bir unsurdur. Bazı bölgelerde veya sektörlerde özel ödeme alışkanlıkları olabilir. Tarım kiralarında yıllık hasat sonrası, ticari işyeri kiralarında ay başı gibi âdetler geçerli olur.

"Yan giderler" kira bedeli ile birlikte ödenir. Yönetim gideri, aidat gibi ek ödemeler aynı zamanda yapılır. Bu, ekonomik kolaylık sağlar.

"En geç kira süresinin bitiminde" ifadesi son limit belirler. Süresi bir yıl olan kira için tüm bedel en geç yıl sonunda ödenmelidir. Belirli süreli sözleşmelerde bu sınır önemlidir.

Ödeme gecikmesi durumunda TBK m. 315 uyarınca kiraya veren 30 gün (konut ve çatılı işyeri kiralarında) veya 10 gün (diğer kiralarda) süre vererek sözleşmeyi feshedebilir.