TBK 359. Madde

Kira sözleşmesi, araç ve gereçleri, hayvanları, devredilen eşyayı veya stoklanmış malları da içeriyorsa taraflar, bunların değerlerini birlikte takdir ederek iki nüsha düzenleyecekleri tutanağa geçirip imzalayarak, birbirlerine vermekle yükümlüdürler.

TBK 359. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 271 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 358 inci maddesinde, tutanak düzenleme yükümlülüğü öngörülmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununu 271 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “B. Defter tesbiti” ibaresi, Tasarıda “C. Tutanak düzenleme” şekline dönüştürülmüştür.

Maddede, iki nüsha olarak düzenlenecek tutanağın birer nüshasının, taraflardan her birine verilmesi öngörülmüştür. Ayrıca, “defter” yerine, Tasarıda “tutanak” sözcüğü kullanılmıştır.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 359. maddesi, ürün kirasında teslim anında tutanak düzenleme yükümlülüğünü düzenleyen pratik bir hükümdür.

Madde, kira sözleşmesi, araç ve gereçleri, hayvanları, devredilen eşyayı veya stoklanmış malları da içeriyorsa taraflar, bunların değerlerini birlikte takdir ederek iki nüsha düzenleyecekleri tutanağa geçirip imzalayarak, birbirlerine vermekle yükümlüdürler şeklinde düzenler.

Bu hüküm, ürün kirasındaki özel bir durumu düzenler: kiraya verilen şey sadece tarla değil, aynı zamanda işletme malzemeleri de içeriyorsa tutanak zorunludur.

Tutanakta kaydedilmesi gereken şeyler: araç ve gereçler (traktör, sulama sistemi, depo ekipmanları), hayvanlar (süt ineği, koyun, tavuk), devredilen eşya (mobilya, makine), stoklanmış mallar (yem, gübre, hammadde).

Tutanağın amacı: ürün kirası sona erdiğinde tarafların ne teslim edeceğini ve hangi durumda olması gerektiğini belirlemek. Tutanak, başlangıç durumunu objektif biçimde kaydeder; bitişte karşılaştırma yapılır.

Tutanağın özellikleri: – İki nüsha olarak düzenlenir – Her iki taraf imzalar – Değerler birlikte takdir edilir – Taraflara birer nüsha verilir

Değer takdiri önemli bir unsurdur. Taraflar, devredilen her eşyanın değerini birlikte belirler. Bu değerler, bitiş anında karşılaştırma için esas alınır. Eğer eşyanın durumu bozulmuş veya yok olmuşsa, tazminat hesabı bu değerler üzerinden yapılır.

Pratik örnek: bir çiftlik kirası. Kiraya veren 5 inek, 1 traktör, 10 ton yem, çeşitli aletler birlikte veriyor. Tutanak her birinin durumunu ve değerini kayıt altına alır. Kira süresi sonunda kiracı aynı durumda (veya yerine başka aynı değerde) teslim etmelidir.

Tutanak düzenleme yükümlülüğü her iki tarafa aittir. Eğer bir taraf tutanak düzenlemeyi reddederse, diğer taraf tek taraflı tutanak yapabilir; ancak bu tutanağın delil değeri daha zayıf olur.

Tutanak düzenlenmemesi durumunda ispat yükü karmaşıklaşır. Taraflar, teslim anındaki durumu farklı ispat etmek zorunda kalırlar; tanık, fotoğraf, bilirkişi raporları kullanılır.

Bu düzenleme, ürün kirasının karmaşık yapısından kaynaklanır. Sıradan kirada genellikle sadece bir bina kiralanır; ürün kirasında ise birçok farklı unsur vardır ve bunların korunması pratik önem taşır.