TBK 375. Madde

I. Kiralananı geri veren kiracı, düzenli bir işletmenin gerektirdiği oranda, son yılın samanlarını, hayvan yataklarını, kuru ot ve gübrelerini kiralananda bırakmakla yükümlüdür.

II. Kiracı, almış olduğundan daha fazlasını bırakıyorsa, bıraktığı fazlalık için tazminat isteme hakkına sahiptir; aldığından daha az bırakıyorsa, eksikleri tamamlamak veya değer eksikliğini gidermekle yükümlüdür.

TBK 375. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 295 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 374 üncü maddesinde, saman, gübre ve benzerlerinin kiralananda bırakılması düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 295 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “IV. Saman ve gübre gibi şeyler” ibaresi, Tasarıda “4. Saman, gübre ve benzerleri” şeklinde değiştirilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 375. maddesi, tarımsal ürün kirasında kira sonunda bırakılması gereken malzemeleri düzenleyen özel bir hükümdür.

Maddenin birinci fıkrası temel yükümlülüğü belirler: kiralananı geri veren kiracı, düzenli bir işletmenin gerektirdiği oranda, son yılın samanlarını, hayvan yataklarını, kuru ot ve gübrelerini kiralananda bırakmakla yükümlüdür.

Bu hüküm, tarımsal işletmelerin sürekliliği için gerekli olan temel malzemelerin kira süresi sonunda kiralananda kalmasını sağlar. Bu, yeni kiracının veya kiraya verenin işletmeyi sürdürebilmesi için önemlidir.

Bırakılması gereken malzemeler: – Saman: hayvan yataklığı, yemlik için gerekli – Hayvan yatakları: ahır temizliği, hayvan konforu için – Kuru ot: hayvan yemi olarak – Gübreler: toprak verimliliği için

"Düzenli bir işletmenin gerektirdiği oranda" kriteri önemlidir. Sıradan, makul bir tarım işletmesinin normal stoklarında bulunması gereken miktar esas alınır. Ne aşırı az, ne aşırı çok olmalıdır.

İkinci fıkra, miktar dengesizliklerini düzenler: kiracı, almış olduğundan daha fazlasını bırakıyorsa, bıraktığı fazlalık için tazminat isteme hakkına sahiptir; aldığından daha az bırakıyorsa, eksikleri tamamlamak veya değer eksikliğini gidermekle yükümlüdür.

Bu hüküm, başlangıç ve bitiş stokları arasında ekonomik denge sağlar. Kiracı ne durumdaysa kiralananı aldı, o durumda iade etmelidir. Fazlalık varsa tazminat alır; eksiklik varsa tamamlar veya ödeme yapar.

Fazlalık durumu: kiracı, kiraladığı dönemin başında 10 ton saman aldıysa, 15 ton bırakıyorsa fazlalık (5 ton) için değer talep edebilir. Çünkü bu fazlalık kiracının emeği ve yatırımının sonucudur.

Eksiklik durumu: kiracı 10 ton aldıysa, 7 ton bırakıyorsa eksiklik (3 ton) vardır. Bu eksikliği tamamlamalı veya parasal değeri ödemelidir.

Bu hüküm, tarım işletmelerinin devamlılığı için pratik bir çözüm sunar. Kiraya veren yeni kiracı bulduğunda veya kendisi işletmeye devam edeceğinde, temel malzemelerin bulunmasını garanti eder.

Pratik örnek: çiftlik kirası sona ererken kiracı, son yıl üretilen 5 ton samandan 3 tonunu yeme veya satışa gitmiş durumda. Normal işletme için 4 ton saman gerekli. Kiracı, yetersiz miktar bırakıyorsa eksik 1 tonu tamamlamak veya değerini ödemek zorundadır.