TBK 376. Madde

I. Tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmayan geviş getirici hayvanların kirasında, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur.

II. Kiracı, kiralanan hayvanları beslemek, onlara iyi bakmak ve kiraya verene para veya hayvanlardan elde ettiği ürünün belli bir payını ödemekle yükümlüdür.

TBK 376. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 296 ncı maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 375 inci maddesinde, hayvan kirasının konusu düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 296 ncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “İ. Hayvan kirası / I. Akdin mevzuu” ibaresi, Tasarıda “H. Hayvan kirası / I. Konusu” şekline dönüştürülmüştür.

818 sayılı Borçlar Kanununun 296 ncı maddesinde yer verilen “mevaşi” sözcüğü yerine, Tasarıda “geviş getirici” sözcükleri kullanılmıştır.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 376. maddesi, hayvan kirasını düzenleyen özel bir hükümdür. Tarımsal taşınmaz kirasıyla bağlantılı olmayan, bağımsız hayvan kira sözleşmelerine ilişkin kurallar içerir.

Maddenin birinci fıkrası ürün hakkını belirler: tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmayan geviş getirici hayvanların kirasında, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur.

Bu hüküm, bağımsız hayvan kiralamalarında ürünlerin kime ait olacağını belirtir. Geviş getirici hayvanlar (inek, koyun, keçi) için uygulanır. Ürünler: süt, yumurta (tavuk gibi hayvanlar için de kıyas yoluyla), yün, yavru.

Varsayılan kural: ürünler kiracıya aittir. Kiracı, kira süresince hayvanlardan elde ettiği tüm ürünleri kendisi kullanabilir veya satabilir. Kiraya verenin ürünlere hak iddiası yoktur.

Bu kural, hayvan kirası ekonomisinin mantığına uygundur. Kiracı hayvanların bakımını üstleniyor, besleme maliyetlerini karşılıyor; ürünler onun hakkıdır. Kiraya veren, hayvan değeri üzerinden kira bedeli alır; ürün paylaşımı şart değildir.

"Aksine anlaşma veya yerel âdet" esnekliği sağlar. Taraflar sözleşme ile ürün paylaşımı kararlaştırabilirler. Bazı bölgelerde yerel âdetler farklı uygulamaları içerebilir.

İkinci fıkra, kiracının yükümlülüklerini belirler: kiracı, kiralanan hayvanları beslemek, onlara iyi bakmak ve kiraya verene para veya hayvanlardan elde ettiği ürünün belli bir payını ödemekle yükümlüdür.

Kiracının üç temel yükümlülüğü: 1. Hayvanları beslemek (yem, su, bakım malzemeleri) 2. İyi bakmak (sağlık, barınma, temizlik) 3. Kira bedelini ödemek (para veya ürün payı)

Kira bedelinin ödenme şekli iki alternatif sunar: (1) para olarak sabit ödeme, (2) ürünlerin belirli payı. Taraflar anlaşarak hangisini tercih edeceklerine karar verirler.

Ürün payı örneği: süt inekleri kirasında, kiracı elde ettiği sütün %30’unu kiraya verene verir. Bu, ürüne katılmalı kira (TBK m. 357) bir çeşididir.

Bu düzenleme, hayvancılık sektöründe esneklik sağlar. Küçük çiftçiler, büyük sürü sahiplerinden hayvan kiralayarak işletme kurabilirler. Kiraya veren ise, bakım yükünden kurtulup pasif gelir elde eder.