TBK 377. Madde
I. Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa kiracı, kiralanan hayvanların uğradığı bir zarardan, bu zararın, korumada dikkat ve özen gösterildiği hâlde meydana gelmiş olduğunu ispat etmedikçe sorumludur.
II. Kiracı, kendi kusuruyla sebebiyet vermediği olağanüstü koruma giderleri için kiraya verenden tazminat isteyebilir.
III. Kiracı, önemli kazaları ya da hastalıkları gecikmeksizin kiraya verene bildirmekle yükümlüdür.
TBK 377. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 297 nci maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 376 ncı maddesinde, kiracının kiralanan hayvanlardan sorumluluğu düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 297 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Mes’uliyet” ibaresi, Tasarıda “II. Sorumluluk” şekline dönüştürülmüştür.
Maddede, 818 sayılı Borçlar Kanununun 297 nci maddesinin son fıkrasındaki hüküm aynen muhafaza edilmiştir. Çünkü, bu fıkranın olmaması durumunda ortaya çıkabilecek boşluğun Tasarının 317 nci maddesiyle doldurulması imkânsızdır; her iki düzenlemenin konuları farklıdır. Gerçekten, Tasarının 317 nci maddesinde, kiracının ayıpları kiraya verene bildirme borcu düzenlenmiştir. Oysa, Tasarının 376 ncı maddesinin son fıkrasında, ürün kirasına konu olan hayvanın uğradığı önemli kaza ya da hastalıkların kiraya verene bildirilmesi söz konusudur. Kira sözleşmelerinde kiraya verenin, kiralananı kira süresince sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda bulundurma borcu vardır. Hayvan kirasında ise, Tasarının 376 ncı maddesinin birinci fıkrasında ifade edildiği gibi, kiraya verenin böyle bir borcu söz konusu değildir. Yani, kiraya verenin böyle bir durumda ayıptan sorumluluğu yoktur. Aynı düzenleme, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 303 üncü maddesinin eski ve yeni metinlerinde de son fıkra olarak yer almaktadır.
Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 377. maddesi, hayvan kirasında kiracının sorumluluğunu düzenleyen önemli bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası temel kuralı koyar: aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa kiracı, kiralanan hayvanların uğradığı bir zarardan, bu zararın, korumada dikkat ve özen gösterildiği hâlde meydana gelmiş olduğunu ispat etmedikçe sorumludur.
Bu hüküm, kusur karinesi sistemi ile kiracının sorumluluğunu kurar. Hayvanlar zarar görmüşse kiracının kusurlu olduğu karine olarak kabul edilir; kiracı kusursuzluğunu ispat yükü altındadır.
Bu yaklaşım, hayvan bakımının önemine dayanır. Hayvanlar canlı varlıklardır ve sürekli bakım gerektirirler. Kiracı, hayvanların koruyucusu olarak sorumluluk altındadır.
Kusursuzluk ispatı: kiracı, yeterli bakım ve özen gösterdiğini, normal önlemleri aldığını göstermelidir. Bu ispat zor olabilir; pratikte makul bir çiftçinin göstereceği özen kanıtlanmalıdır.
Örnek zararlar: hayvan hastalığı, ölüm, sakatlanma, düşük verim, çalınma. Her biri farklı sorumluluk durumları doğurur.
"Aksine anlaşma veya yerel âdet" esnekliği sağlar. Sözleşmede farklı sorumluluk düzeni kararlaştırılabilir; bazı bölgelerde özel uygulamalar olabilir.
İkinci fıkra, olağanüstü giderleri düzenler: kiracı, kendi kusuruyla sebebiyet vermediği olağanüstü koruma giderleri için kiraya verenden tazminat isteyebilir.
Bu hüküm, beklenmedik giderler için kiracıyı korur. Normal bakım giderleri kiracıda kalırken, olağanüstü giderler (büyük salgın hastalık tedavisi, beklenmedik veteriner müdahaleleri) kiraya verenden tazmin edilebilir.
Koşul: gider, kiracının kendi kusuru nedeniyle olmamalı. Kiracı düzgün bakım yapmış ama beklenmedik durum ortaya çıkmışsa tazminat hakkı doğar.
Örnek olağanüstü giderler: büyük salgın hastalığa karşı aşılama programı, ağır yaralanma cerrahi müdahale, doğa felaketleri sonrası tedavi giderleri.
Üçüncü fıkra, bildirim yükümlülüğünü düzenler: kiracı, önemli kazaları ya da hastalıkları gecikmeksizin kiraya verene bildirmekle yükümlüdür.
Bu hüküm, kiracının bilgilendirme sorumluluğunu kurar. Hayvanlar önemli sağlık sorunları yaşıyor veya kaza geçiriyorsa, kiraya verene hemen bildirilmelidir.
Bildirimin amacı: kiraya verenin durumu öğrenmesi, gerekli önlemleri alması, tıbbi kararlara katılması, sigorta bildirimi yapması. Erken bildirim, zararın yayılmasını önler.
Bildirim yapılmazsa, kiracının sorumluluğu genişleyebilir. Bildirim yapılarak öğrenen kiraya veren, gerekli müdahaleler için seçenekler sunabilir.
Bu düzenleme, hayvan kirasının özgün niteliğini gözetir. Canlı varlıklarla çalışmak, sıradan eşya kirasından farklı sorumluluk doğurur.