TBK 395. Madde

Sözleşmeden veya durumun gereğinden aksi anlaşılmadıkça, işçi yüklendiği işi bizzat yapmakla yükümlüdür.

TBK 395. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 320 nci maddenin birinci fıkrasını karşılamaktadır. Tasarının tek fıkradan oluşan 394 üncü maddesinde, işçinin bizzat çalışma borcu düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununu 320 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “ II. İşçinin borçları / 1. Bizzat ifa” ibaresi, Tasarıda “ C. İşçinin borçları / I. Bizzat çalışma borcu” şeklinde değiştirilmiştir.

Maddede, işçinin üstlendiği işi bizzat yapma, yani şahsen ifa yükümlülüğü düzenlenmiştir. Burada “borcun ifasında, borçlunun kişisel özelliği önemli ise, borçlu edimini şahsen ifa etmekle yükümlüdür.” şeklindeki Tasarının 82 inci maddesindeki genel kuralın özel bir uygulama hâli söz konusudur. Bu maddeyle, işçinin işgörme borcunu ifada kişisel özelliğinin önemli olduğu kabul edilmiş olmaktadır.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 395. maddesi, işçinin işi bizzat yapma yükümlülüğünü düzenleyen kısa bir hükümdür.

Madde, sözleşmeden veya durumun gereğinden aksi anlaşılmadıkça, işçi yüklendiği işi bizzat yapmakla yükümlüdür şeklinde düzenler.

Bu hüküm, hizmet sözleşmesinin kişisel karakterini vurgular. İşçi, işveren tarafından kendisine verilen işi başkasına yaptıramaz; kendisi yapmalıdır.

Bu kuralın mantığı: işveren, işçiyi kişisel özelliklerine göre seçmiştir. Deneyim, beceri, güven, uyum gibi faktörler işçinin kişiliğine bağlıdır. Başka birinin gelmesi, işveren-işçi ilişkisinin özünü bozar.

TBK m. 82’deki genel kural ile uyumludur: "borcun ifasında, borçlunun kişisel özelliği önemli ise, borçlu edimini şahsen ifa etmekle yükümlüdür." Hizmet sözleşmesinde kişisel özelliğin önemi varsayılan olarak kabul edilir.

İstisnalar: iki durumda bizzat çalışma zorunluluğu kalkar:

1. Sözleşme aksini öngörüyorsa: taraflar sözleşmede işçinin başkasına yaptırabileceğini kararlaştırabilirler. Bu pratik sık değildir ama mümkündür.

2. Durumun gereği aksini gerektiriyorsa: işin niteliği gereği başkasına yaptırma makul olabilir. Örneğin çok sayıda ekip çalışması gereken projelerde iş paylaşımı normaldir.

Pratik uygulama: bir kişi başka biri için "benim yerime gelir" diye birini göndermişse, işveren bu kişiyi kabul etmek zorunda değildir. Özgün işçiyi isteyebilir.

Hastalık durumu: işçi hasta olduğunda başkasına iş yaptıramaz. Ancak İş Kanunu’nda işçinin haklı sebeple devamsızlık hakları vardır (iş kazası, hastalık raporları).

Yardımcı kişiler: işçi, kendi yanında yardımcı çalıştırabilir ancak bu farklı bir durumdur. Bu yardımcılar işçinin emri altında çalışır; asıl iş işçinin sorumluluğundadır.

Bu kural, iş ilişkisinin güven temelini korur. İşveren, kimi çalıştırdığını bilmek ve kontrol etmek hakkına sahiptir.

Bizzat çalışma yükümlülüğüne aykırılık sonuçları: başkasına iş yaptırma, sözleşmeye aykırılık oluşturur ve haklı fesih sebebi olabilir. İşveren, işi bizzat yapmayan işçiye karşı yükümlülüklerini sınırlandırabilir.