TBK 396. Madde
I. İşçi, yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır.
II. İşçi, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun olarak kullanmak ve bunlarla birlikte işin görülmesi için kendisine teslim edilmiş olan malzemeye özen göstermekle yükümlüdür.
III. İşçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez.
IV. İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.
TBK 396. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 32l inci maddesinin birinci fıkrasını kısmen karşılamaktadır.
Tasarının dört fıkradan oluşan 395 inci maddesinde, işçinin özen ve sadakat borcu düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununu 321 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “2. İhtimam mecburiyeti” ibaresi, Tasarıda “II. Özen ve sadakat borcu” şekline dönüştürülmüştür.
Maddenin birinci fıkrasında, işçinin özen yükümlülüğü ve işverenin haklı yararlarının korunmasında sadakat yükümlülüğü düzenlenmiştir. Buna göre işçi, hem işini özenle yapacak, hem de işverenin yararları konusunda işverene sadakat borcu altında bulunacaktır.
Maddenin ikinci fıkrasına göre, “işçi, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun olarak kullanmak ve bunlarla birlikte işin görülmesi için kendisine teslim edilmiş olan malzemeye özen göstermekle yükümlüdür.”
Maddenin üçüncü fıkrasında işçinin, işverene rekabet oluşturacak davranışlardan kaçınması öngörülmüştür. İşçi, üçüncü kişilerle ücret karşılığında anlaşmalar yaparak, işverene karşı sadakat yükümlülüğünü ihlâl edemeyeceği gibi, onunla rekabete yol açacak iş ve işlemlerde de bulunamayacaktır.
Maddenin son fıkrasında, özen ve sadakat yükümlülüğünün önemli bir alanını oluşturan sır saklama yükümlülüğü düzenlenmiştir. İşçi, hizmet ilişkisinin devamı süresince iş gördüğü sırada öğrendiği üretim ve iş sırları gibi bilgileri, kendisinin veya başkalarının yararına olarak kullanamayacaktır. Ayrıca, hizmet ilişkisi sona erse bile, işverenin haklı yararlarının korunması için gerekli olduğu ölçüde işçinin, sır saklama yükümlülüğü devam edecektir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 321a maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 396. maddesi, işçinin özen ve sadakat borcunu düzenleyen önemli bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası temel yükümlülüğü belirler: işçi, yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır.
Bu hüküm iki kavramı birleştirir: (1) özenle iş yapma, (2) sadakatle davranma. Bu ikisi iş ilişkisinin temel etik ve hukuki unsurlarıdır.
Özenle iş yapma: makul bir işçinin göstereceği dikkat ve itina ile çalışmak. Meslek standartları, iş deneyimi, normal güvenlik önlemleri bu kapsamdadır.
Sadakat borcu: işverenin haklı menfaatlerini korumak için gerekli davranış. İşçi, sadece işini yapmakla kalmaz; işverenin çıkarlarını gözetmek zorundadır.
İkinci fıkra, işverene ait malların korunmasını düzenler: işçi, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun olarak kullanmak ve bunlarla birlikte işin görülmesi için kendisine teslim edilmiş olan malzemeye özen göstermekle yükümlüdür.
Bu hüküm, işverenin mülkiyetinde olan ekipman ve malzemelerin korunmasını garanti eder. İşçi bunları: – Kullanım kılavuzuna uygun kullanmalı – Bakımını yapabildiği kadar sağlamalı – Hasara uğramasına engel olmalı – Kötüye kullanmamalı
Üçüncü fıkra, rekabet yasağını getirir: işçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez.
Bu hüküm, işçinin çalıştığı süre içinde rakip şirketler için çalışmasını veya işverenine rakip iş yapmasını yasaklar. Sadakat borcunun temel ifadesidir.
Yasaklanan davranışlar: – Rakip şirkette ikinci iş – İşverenin müşterilerini rakibe yönlendirme – Kendi işini kurarak rekabet – İşverenin faaliyet alanında ticaret
Dördüncü fıkra, sır saklama yükümlülüğünü düzenler: işçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.
Bu hüküm, iş sırlarının korunmasını güvence altına alır. İki süreyi düzenler: 1. Hizmet süresince: mutlak yasak 2. Hizmet sonrası: işverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli ölçüde devam
Hizmet sonrası sır saklama: ayrıldıktan sonra bile bazı bilgiler korunmalıdır. Üretim süreçleri, müşteri listeleri, özel teknikler bu kapsamdadır. Ancak bu korumanın sınırı, işverenin haklı menfaati ile dengelenir; kişisel gelişim engellenemez.
Bu düzenleme, iş ilişkisinin temel ahlaki ve hukuki çerçevesini çizer. İşçi koruma altındadır; ancak işverene karşı da yükümlülükleri vardır.