TBK 421. Madde
I. İşveren, işçiye her hafta, kural olarak pazar günü veya durum ve koşullar buna imkân vermezse, bir tam çalışma günü tatil vermekle yükümlüdür.
II. İşveren, belirsiz süreli hizmet sözleşmesinin feshi hâlinde, bildirim süresi içinde işçiye ücretinde bir kesinti olmaksızın, günde iki saat iş arama izni vermekle yükümlüdür.
III. İzin saatlerinin ve günlerinin belirlenmesinde, işyerinin ve işçinin haklı menfaatleri göz önünde tutulur.
TBK 421. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 334 üncü maddesini kısmen karşılamaktadır.
818 sayılı Borçlar Kanununun 334 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “6. İstirahat zamanları” şeklindeki ibare, Tasarıda “V. Tatil ve izinler / 1. Hafta tatili ve iş arama izni” şekline dönüştürülmüştür.
Tasarının üç fıkradan oluşan 420 nci maddesinde, işçinin hafta tatili ve iş arama izni düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında, işçiye haftada bir tam gün tatil verilmesi ve bu günün pazar günü olması öngörülmüştür. İşçiye, pazar günü dışındaki bir günde hafta tatili verilebilmesi için, durum ve koşullar, hafta tatilinin pazar gününde verilmesini imkânsız kılmalıdır.
Maddenin ikinci fıkrasında, işverenin, belirsiz süreli hizmet sözleşmesinin feshi hâlinde, bildirim süresi içinde işçiye ücretinde bir kesinti olmaksızın, günde iki saat iş arama izni vermekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.
Maddenin son fıkrasına göre, izin saatlerinin ve günlerinin belirlenmesinde, işyerinin ve işçinin haklı menfaatleri göz önünde tutulacaktır.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 421. maddesi, hizmet sözleşmesinin ifası sırasında işçinin dinlenme hakkının hafta bazında somutlaşmış görünümünü düzenlemekte; aynı hükümde feshin bildirim süresi içinde işçiye tanınması gereken iş arama iznini de bünyesinde toplamaktadır. Böylece hem süregelen ilişki bakımından düzenli bir ara verme, hem de ilişkinin sonlanması aşamasında işçinin yeni iş bulma imkânının korunması tek maddede güvenceye bağlanmıştır.
Maddenin birinci fıkrası, işverene her hafta kural olarak pazar günü, bunun mümkün olmadığı durum ve koşullarda ise bir tam çalışma günü tatil verme yükümlülüğü getirmektedir. Düzenlemede tercih edilen "kural olarak pazar" ifadesi katı bir zorunluluk değil; işin niteliği, vardiya düzeni, kesintisiz çalışma gerektiren faaliyetler gibi haklı sebeplerle tatilin başka bir güne kaydırılmasına imkân tanıyan esnek bir kural öngörmektedir. Tatilin "bir tam çalışma günü" olarak verilmesi, kısmi süreli veya parçalı dinlenmelerle bu yükümlülüğün karşılanamayacağını gösterir. İşçinin haftalık bedensel ve zihinsel yenilenme ihtiyacı, aile ve sosyal yaşamının sürdürülebilirliği, düzenlemenin koruyucu gerekçesini oluşturmaktadır.
İkinci fıkra, belirsiz süreli hizmet sözleşmesinin feshinde bildirim süresi boyunca günde iki saatlik iş arama iznini zorunlu kılmakta; bu iznin ücretten herhangi bir kesinti yapılmaksızın kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır. Hükmün emredici niteliği, feshin ekonomik sonuçlarına maruz kalacak işçiye, yeni iş arayışını tamamlayabilmesi için fiili zaman kazandırma amacına hizmet eder. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesindeki düzenlemeyle paralel kurgulanan bu hüküm, İş Kanunu kapsamı dışında kalan ancak TBK hükümlerine tabi hizmet sözleşmelerinde de aynı güvenceyi sağlar. Örneğin kapıcı, şoför, ev hizmetlerinde çalışan gibi İş Kanunu’na tabi olmayabilecek işçiler de bu haktan yararlanır.
Üçüncü fıkrada izin saatlerinin ve günlerinin belirlenmesinde işyerinin ve işçinin haklı menfaatlerinin birlikte gözetileceği düzenlenmiştir. Buradaki çıkar dengesi, işverenin iş akışını tamamen sekteye uğratmayacak şekilde izin kullandırma yetkisi ile işçinin gerçekten iş arayışına elverişli saatlerde izin alma hakkını uzlaştırır. İşveren, iznin öğle arasına yapışık verilmesi, tamamen etkisiz bir zaman diliminde kullandırılması gibi hakkın özünü zedeleyen uygulamalara başvuramaz.
Uygulamada iş arama izninin kullandırılmaması hâlinde işçi, kullanılmayan süreye ilişkin ücreti % 100 zamlı olarak (İş K. m.27/III paralelinde yorumla) talep edebilir. Ayrıca işverenin hafta tatili vermemesi, fazla çalışma ücreti ve hafta tatili alacağı bakımından sorumluluğunu doğurur. Yargıtay uygulamasında ispat yükü işverende olup, bordrolarda tatil gününün belirtilmemesi veya gerçeği yansıtmayan puantajlar, işçi lehine yorumlanmaktadır.