TBK 517. Madde
Kredi emrini veren, kredi emrinden yararlananın ehliyetsizliğini ileri sürerek kredi emri verilene karşı sorumluluktan kurtulamaz.
TBK 517. Madde Gerekçesi
Tasarının tek fıkradan oluşan 517 nci maddesinde, kredi emrinden yararlananın ehliyetsizliğinin, kredi emrini verene etkisi düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 401 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. İtibar verilen kimsenin ehliyetsizliği” şeklindeki ibare, Tasarıda “II. Kredi emrinden yararlananın ehliyetsizliği” şeklinde değiştirilmiştir.
Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 517. maddesi, kredi emri ilişkisinde kefalet hükümleriyle kredi emri arasında bilinçli bir ayrıma gidilerek kredi emrinden yararlanan üçüncü kişinin ehliyetsizliğinin, kredi emri verenin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını düzenlemektedir. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 401. maddesinin karşılığı olan hüküm, kefalete ilişkin fer’ilik ilkesinin bu noktada kırıldığını ortaya koyarak kredi emri verilenin güvenini özel biçimde korumaktadır. Düzenleme, kredi emrinin kefaletten farklılaşan yönünü ortaya koyan en belirgin kural niteliğindedir ve bu enstrümanın bağımsız bir sözleşme tipi olarak inşa edilmesinin gerekçelerinden birini oluşturur.
Madde uyarınca kredi emrini veren, kredi emrinden yararlananın ehliyetsizliğini ileri sürerek kredi emri verilene karşı sorumluluktan kurtulamaz. Bu hüküm, 516. maddede kurulan kefil gibi sorumluluk rejimine istisna getirmektedir. Klasik kefalet hukukunda asıl borçlu ehliyetsizse borç geçersiz olacağı için kefaletin de fer’ilik gereği geçersiz olması beklenir; TBK 582. madde hükmü bunu açıkça öngörür. Ancak kredi emrinde kredi emri verilen, üçüncü kişinin ehliyetini araştırma imkânı bulunmaksızın kredi emri verene güvenerek krediyi açmıştır. Kanun koyucu bu güveni korumayı tercih etmiş ve yararlananın ehliyetsizliği riskini emri verene yüklemiştir. Emri verenin bu riski üstlenmiş sayılması, aslında zımni bir garanti beyanı olarak da okunabilir; yararlananın hukuki durumunu en iyi bilen ve ona güvenen taraf emri verendir.
Hükmün işlevi, aslında 516. maddedeki kefil gibi sorumluluğun niteliğini de ortaya koymaktadır. Kredi emri veren, tam anlamıyla kefil değildir; onun yükümlülüğü bağımsız karakterde bir garanti sorumluluğuna yaklaşmaktadır. Özellikle yararlananın küçük olması, kısıtlı bulunması veya geçici ehliyetsizlik hâlinde olması durumlarında, kredi emri verilen krediyi kullandıran, kredi emri verene başvurarak alacağını tahsil edebilir. Kredi emri verenin tek savunma imkânı, kredi emri verilenin vekâletini aştığını veya ehliyetsizliği bildiğini ve yine de kredi açtığını ispatlamakla sınırlıdır; zira bu hâlde kredi emri verilenin kendi özen yükümlülüğünü ihlal etmesi söz konusu olur. Doktrinde kredi emri verilenin yararlananın ehliyetsizliğini açıkça bildiği hâllerde dürüstlük kuralı gereği sorumluluğun sınırlanması gerektiği de ileri sürülmektedir.
Madde, uygulamada özellikle genç girişimcilere, aile üyelerine veya kısıtlı durumdaki yakınlara kredi açılması için bankaya verilen kredi emirlerinde önem taşımaktadır. Bir kişinin yakınına kredi açılması için bankaya kredi emri vermesi hâlinde, daha sonra yakının ehliyetsizliği ortaya çıksa bile emri veren kişi, bu savunmayı bankaya karşı ileri süremeyecek, kredi borcundan sorumlu olmaya devam edecektir. Hüküm bu yönüyle kredi emri verenin sorumluluk riskini önemli ölçüde artırmakta; bu nedenle kredi emri düzenlerken yararlananın hukuki durumunun dikkatle araştırılması ve vekâletin sınırlarının yazılı metinde açıkça belirtilmesi büyük önem arz eder. Özel olarak bu riskin bilinmesi, avukatların müvekkillerine kredi emri hazırlığında verecekleri hukuki danışmanlık bakımından kritik bir noktadır; yaşlı, hasta veya ehliyet durumu şüpheli yakınları için kredi emri verecek müvekkillere bu risklerin açıkça izah edilmesi ve yazılı rıza alınması meslek sorumluluğu bakımından korunma sağlar.