TBK 579. Madde
I. Garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenler, kendilerine bırakılan veya çalışanlarınca kabul edilen hayvan, at arabası, bunlara ait koşum ve benzeri eşya ile motorlu taşıt ve eklentilerinin yok olmasından, zarara uğramasından veya çalınmasından sorumludurlar. Ancak işletenler, zararın saklatan veya ziyaretçisi ya da beraberinde veya hizmetinde bulunan kimseye yükletilebilecek kusurdan, mücbir sebepten ya da eşyanın niteliğinden doğduğunu ispat etmekle, bu sorumluktan kurtulurlar.
II. Ancak, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğu, kendilerine veya çalışanlarına bir kusur yüklenmedikçe, saklananların her biri için alınan günlük saklama ücretinin on katını aşamaz.
III. İşleten böyle bir sorumluluk üstlenmediğini veya sorumluluğu bu Kanunda gösterilmemiş olan bir koşula bağladığını, herhangi bir yolla ilan etse bile, sorumluluktan kurtulamaz.
TBK 579. Madde Gerekçesi
Tasarının üç fıkradan oluşan 579 uncu maddesinde, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğu düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 481 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Umumî ahır idare edenlerin mes’uliyeti” şeklindeki ibare, Tasarıda, “II. Garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğu” şeklinde değiştirilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasının kapsamına, 818 sayılı Borçlar Kanununun 481 inci maddesinden farklı olarak, günümüzde garaj dışında, otopark işletmeciliği ve bu işletmecilerin sorumluluklarının da önem kazandığı göz önünde tutularak, garaj sahiplerinin yanında otopark işletenler de dahil edilmiştir. Ancak, maddenin kenar başlığı ile birinci ve ikinci fıkralarında “…ve benzeri yerleri işletenler” ifadesi kullanılarak, bu sayımın örnekleyici nitelikte olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle, söz konusu ifadenin kapsamına, 818 sayılı Borçlar Kanununun 481 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer verilmekle birlikte, Tasarıda belirtilmeyen “ahır sahibi”nin de dahil olduğu konusunda bir duraksama yoktur.
Maddenin ikinci fıkrasında, 818 sayılı Borçlar Kanununun 481 inci maddesinden farklı olarak, kusursuz sorumluluk miktarının, her bir saklanan için, günlük saklama ücretinin on katını aşamayacağı belirtilmiştir. Böylece, parasal değerlerdeki değişimler karşısında hükmün güncel durumda kalması amaçlanmıştır.
Maddenin son fıkrası, 818 sayılı Borçlar Kanununun 481 inci maddesinde yer verilmeyen, yeni bir hükümdür. Fıkraya göre işleten, maddenin birinci ve ikinci fıkralarında söz konusu edilen türden bir sorumluluk üstlenmediğini veya sorumluluğunu bu Kanunda gösterilmemiş olan bir koşula bağladığını, herhangi bir yolla ilân etmiş olsa bile, sorumluluktan kurtulamayacaktır.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 579. maddesi, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğunu düzenlemekte olup, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 481. maddesinin karşılığını oluşturmaktadır. Madde, modern şehir hayatının ihtiyaçlarına uygun biçimde, eski kanundaki ‘umumî ahır idare edenlerin mesuliyeti’ ifadesinin sınırlı yapısından çıkarılarak kapsamı otopark işletmeciliğini de içerecek biçimde genişletilmiştir. Gerekçede ‘ve benzeri yerleri işletenler’ ifadesinin örnekleyici nitelikte olduğu vurgulanmış, hatta eski düzenlemedeki ‘ahır sahibi’nin de bu kapsamda kaldığı kabul edilmiştir. Birinci fıkra, işletenin sorumluluk kapsamını geniş tutar: garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenler, kendilerine bırakılan veya çalışanlarınca kabul edilen hayvan, at arabası, bunlara ait koşum ve benzeri eşya ile motorlu taşıt ve eklentilerinin yok olmasından, zarara uğramasından veya çalınmasından sorumludur. Hüküm, tıpkı otel işletenlerin sorumluluğunda olduğu gibi, kusursuz sorumluluk esasını benimser. Bu sorumluluğun doğabilmesi için, aracın ya bizzat işletene ya da çalışanlarına teslim edilmiş olması aranır. Otomatik bariyerli veya kartlı otopark sistemlerinde teslim iradesinin ne şekilde oluştuğu, uygulamada önemli tartışmalar doğurmakta; Yargıtay, bariyerin açılıp kapanması, park yerinin tahsisi ve ücretin tahsil edilmesi gibi unsurların teslim iradesine işaret ettiğini kabul etmektedir. İşleten sadece, zararın saklatan veya ziyaretçisi ya da beraberinde veya hizmetinde bulunan kimseye yükletilebilecek kusurdan, mücbir sebepten ya da eşyanın niteliğinden doğduğunu ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. İspat yükü tamamen işletenin omuzlarındadır. İkinci fıkra, kusursuz sorumluluğun miktar sınırını belirler: işletene veya çalışanlarına kusur yüklenmedikçe, sorumluluk saklananların her biri için, alınan günlük saklama ücretinin on katını aşamaz. Bu sınır, 576. maddedeki konaklama yeri işletenlerinin günlük ücretin üç katlık sorumluluğundan farklıdır; araçların değerinin genellikle konaklama eşyasına kıyasla çok daha yüksek olması ve otopark ücretlerinin sembolik miktarlarda bulunması düşünülerek on katlık bir ölçü tercih edilmiştir. Ancak on katlık sınırın, çağın araç değerleri karşısında uygulamada yetersiz kaldığı ve gerçek kayıpları karşılamakta zorlandığı yönünde eleştirel görüşler de bulunmaktadır. Üçüncü fıkra, mülga kanunda bulunmayan ve yeni kanunla getirilen emredici bir koruma hükmüdür. İşleten, böyle bir sorumluluk üstlenmediğini veya sorumluluğu bu kanunda gösterilmemiş bir koşula bağladığını herhangi bir yolla ilan etse bile, sorumluluktan kurtulamaz. 578. maddedeki paralel düzenleme burada da tekrarlanarak, ‘otoparkımız araçlarınızdan sorumlu değildir’, ‘değerli eşyalarınızdan sorumlu değiliz’ gibi yaygın uygulama örneklerinin hukuki geçersizliği kesin biçimde ortaya konulmaktadır. Yargıtay kararlarında, bu tür tabelaların varlığına dayanan işletenin savunmalarının dinlenmediği, araç içinden çalınan radyo, navigasyon, bagajdaki eşya gibi eklentilerin de sorumluluk kapsamında kabul edildiği, kusur bulunması hâlinde ise on katlık sınırın aşılarak tam tazminata hükmedildiği istikrarlı biçimde görülür. Güvenlik kameralarının çalışmadığı, bekçi bulunmadığı, giriş çıkış denetiminin yapılmadığı otoparklarda kusur sorumluluğu rahatlıkla kurulmaktadır. Böylece madde, motorlu araç saklamacılığının toplumsal önemine uygun kapsamlı bir sorumluluk rejimi oluşturmaktadır.