TBK 640. Madde

I. Ortaklık, belirsiz süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca sürmek üzere kurulmuşsa, ortaklardan her biri, altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir.

II. Fesih bildirimi, dürüstlük kurallarına aykırı olarak ve özellikle uygun olmayan bir zamanda yapılamaz. Fesih bildirimi, ancak hesap yılı sonunda hüküm ifade eder.

III. Sözleşmede öngörülmüş olan sürenin bitiminden sonra ortaklık, ortakların örtülü iradesiyle sürdürülürse, belirsiz süreli ortaklığa dönüşür.

TBK 640. Madde Gerekçesi

Tasarının üç fıkradan oluşan 640 ıncı maddesinde, belirsiz süreli âdi ortaklıkta sona erme düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 536 ncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “2. Muayyen olmayan müddet üzerine şirket” şeklindeki ibare, Tasarıda “2. Belirsiz süreli ortaklık” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 536 ncı maddesinin ikinci fıkrası ile son fıkrasının birinci cümlesi, aynı konuların düzenlendiği göz önünde tutularak, Tasarının 640 ıncı maddesinin ikinci fıkrası olarak kaleme alınmıştır.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 640. maddesi, belirsiz süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuş adi ortaklıkta fesih bildirimi yoluyla sona erme usulünü düzenlemektedir. Hüküm, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 536. maddesinin karşılığı olup, kenar başlıktaki "Muayyen olmayan müddet üzerine şirket" ibaresi "Belirsiz süreli ortaklık" biçiminde arılaştırılmış; mülga düzenlemenin farklı fıkralarında yer alan birbiriyle bağlantılı cümleler, konu bütünlüğü gözetilerek üç fıkra halinde sistematik biçimde yeniden düzenlenmiştir. Madde, adi ortaklıkta temel bir ilke olan "ebedi ortaklık olamaz" ilkesini somutlaştırarak, ortakların sürekli biçimde ortaklık bağına mahkum edilmemesini sağlamaktadır.

Birinci fıkraya göre, ortaklık belirsiz süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca sürmek üzere kurulmuşsa, ortaklardan her biri altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir. Bu süre, emredici nitelikte olmayıp sözleşme ile kısaltılabilir ya da uzatılabilir; ancak tamamen bertaraf edilmesi, ortaklık ilişkisini zorunlu bir sürekliliğe çevireceği için kabul edilemez. Altı aylık süre, karşı ortakların durumlarını yeniden düzenlemeleri, ortaklığın devam edip etmeyeceği konusunda karar vermeleri ve mali yapılarını yeniden biçimlendirmeleri için tanınmış bir hazırlık süresidir. Bildirimin yazılı olması zorunlu olmamakla birlikte, ispat kolaylığı bakımından yazılı yapılması uygulamada tercih edilmektedir.

İkinci fıkra, fesih bildirimi hakkının kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik iki önemli sınırlama getirmektedir. Her şeyden önce, fesih bildirimi dürüstlük kuralına (TMK m. 2) aykırı biçimde ve özellikle uygun olmayan bir zamanda yapılamaz. "Uygun olmayan zaman" ölçütü, her somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; ortaklığın yoğun bir iş sezonunda olması, büyük bir ihalenin kritik aşamasında bulunulması, büyük bir yatırımın yeni tamamlandığı dönem, bu nitelikteki uygunsuz zamanlara örnek gösterilebilir. Bu sınırlamaya aykırı fesih bildirimi geçersiz olmayıp, TBK m. 641 uyarınca ortağı tazminatla yükümlü kılabilir; ancak bildirimin etkisi de ilgili fıkranın ikinci cümlesi gereği yalnızca hesap yılı sonunda hüküm doğurur. Hesap yılı, ortaklık sözleşmesinde başka bir dönem öngörülmemişse takvim yılı olarak kabul edilir; böylece bildirimin etkisi, hem altı aylık önbildirim süresinin tamamlanması hem de içinde bulunulan hesap yılının sona ermesi koşulunun birlikte gerçekleşmesiyle ortaya çıkar.

Üçüncü fıkra, sözleşmede öngörülmüş olan belirli sürenin bitiminden sonra ortaklığın ortakların örtülü iradesiyle sürdürülmesi halinde, belirsiz süreli ortaklığa dönüşeceğini düzenlemektedir. Örtülü irade; ortakların süre bitiminden sonra da katkı paylarını koymaya, kâr-zarar paylaşımını sürdürmeye veya ortaklık faaliyetlerini aynı biçimde yürütmeye devam etmesi gibi tutumlardan anlaşılır. Bu durumda ortaklık sona ermiş sayılmaz; ancak artık süresi belirli olmadığından, sona erme bakımından 640. maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri uygulanır ve her ortak, altı aylık önbildirim süresine uyarak fesih bildiriminde bulunabilir. Yargıtay uygulamasında, ortaklığın örtülü iradeyle sürdürülmesi, tarafların iradelerinin ticari defter, banka hareketleri, vergi beyannameleri ve fatura düzenlemeleri gibi objektif göstergelerle ispatlanmasına dayanır. Madde, süresiz bağlılığı engellerken ortaklığın istikrarını da güvence altına alan dengeli bir sona erme rejimi kurmaktadır.