TBK 639. Madde

I. Ortaklık, aşağıdaki durumlarda sona erer:

II. 1. Ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız duruma gelmesiyle.

III. 2. Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesiyle.

IV. 3. Sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm yoksa, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesiyle.

V. 4. Bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesiyle.

VI. 5. Ortaklık için kararlaştırılmış olan sürenin bitmesiyle.

VII. 6. Ortaklık sözleşmesinde feshi bildirme hakkı saklı tutulmuş veya ortaklık belirsiz bir süre için ya da ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunmasıyla.

VIII. 7. Haklı sebeplerin bulunması hâlinde, her zaman başkaca koşul aranmaksızın, fesih istemi üzerine mahkeme kararıyla.

TBK 639. Madde Gerekçesi

Tasarının tek fıkraya bağlı yedi bentten oluşan 639 uncu maddesinde, âdi ortaklıkta ortaklığın genel olarak sona erme sebepleri düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 535 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “D. Şirketin hitamı / I. Hitam sebepleri / 1. Umumiyet itibariyle” şeklindeki ibareler, Tasarıda “D. Ortaklığın sona ermesi / I. Sona erme sebepleri / 1. Genel olarak” şeklinde değiştirilmiştir.

Maddenin (3) numaralı bendinde, 818 sayılı Borçlar Kanununun 535 inci maddesinin (3) numaralı bendinden farklı olarak “cebrî icra vukuu” şeklindeki ibare yeterli görülmeyerek, “cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesiyle” şeklinde bir ifade kullanılmıştır. Ayrıca, aynı bent uyarınca, bir ortağın kısıtlanması, iflâsı yada payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi hâllerinde, sözleşmede ortaklığın sürdürülmesine imkân veren bir hüküm yoksa ortaklık, maddenin (2) numaralı bendinde öngörülen durumda olduğu gibi, kendiliğinden sona erecektir. Buna karşılık, sözleşmede, ortaklığın, Tasarının 639 uncu maddesinin (2) numaralı bendinde öngörülen durumlardan biri ortaya çıktığı takdirde de devam edeceğine ilişkin bir hüküm varsa, Tasarının 633 ilâ 636 ncı maddeleri uygulanacaktır. 818 sayılı Borçlar Kanununun 535 inci maddesinin ikinci fıkrası, Tasarının 639 uncu maddesinin (7) numaralı bendinde “her zaman başkaca koşul aranmaksızın” şeklindeki ibare eklenerek düzenlendiği için, Tasarıya alınmamıştır.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 639. maddesi, adi ortaklığın sona erme sebeplerini yedi bent halinde genel biçimde düzenlemektedir. Hüküm, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 535. maddesinin karşılığı olup, kenar başlıkları "Şirketin hitamı / Hitam sebepleri / Umumiyet itibariyle" ibaresinden "Ortaklığın sona ermesi / Sona erme sebepleri / Genel olarak" biçiminde sadeleştirilmiş ve haklı sebeple fesih bakımından "her zaman başkaca koşul aranmaksızın" ifadesi eklenerek içerik zenginleştirilmiştir.

İlk bent, ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkansız hale gelmesini sona erme nedeni olarak saymaktadır. Adi ortaklık belirli bir ortak amaca ulaşmak için kurulduğundan, bu amacın gerçekleşmesi ortaklığı konusuz bırakır; aynı şekilde, hukuki veya fiili bir engel nedeniyle amacın artık gerçekleşmesi mümkün değilse ortaklık kendiliğinden sona erer. İkinci bent, sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesi halinde ortaklığın kendiliğinden sona ereceğini hükme bağlamaktadır; bu bent, adi ortaklığın kişisel niteliğini ve intuitu personae yapısını yansıtmaktadır. Üçüncü bent, sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm bulunmaması kaydıyla, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebri icra yoluyla paraya çevrilmesini sona erme sebebi olarak saymaktadır; mülga Kanun’daki "cebri icra vukuu" ifadesi yerine "paraya çevrilmesi" deyimi tercih edilerek cebri icra faaliyetinin paraya çevirme aşamasına ulaşması koşulu netleştirilmiştir. İkinci ve üçüncü bentlerde sözleşmede devam kaydı bulunması halinde ise, ortaklık sona ermez; TBK m. 633-636 uygulanarak yalnızca ilgili ortağın sıfatı sona erer.

Dördüncü bent, bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesini sona erme sebebi saymaktadır. Ortaklık sözleşmesi karşılıklı rıza ile kurulduğundan, yine karşılıklı rıza ile ortadan kaldırılabilir. Bu karar şekle tabi olmamakla birlikte, ortaklık sözleşmesi resmi şekle tabiyse sona erdirme kararının da aynı şekle tabi olması gerekir. Beşinci bent, ortaklık için kararlaştırılmış sürenin bitmesini sona erme nedeni olarak düzenlemektedir; bununla birlikte TBK m. 640/3 uyarınca, sürenin bitiminden sonra ortaklığın örtülü iradeyle sürdürülmesi halinde belirsiz süreli bir ortaklığa dönüşeceği kabul edilmiştir. Altıncı bent, ortaklık sözleşmesinde feshi bildirme hakkı saklı tutulmuşsa veya ortaklık belirsiz süre için ya da ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunmasıyla sona ereceğini öngörmektedir; bu durumda TBK m. 640’taki usul uygulanır.

Yedinci bent, haklı sebeplerin bulunması halinde, her zaman başkaca koşul aranmaksızın, fesih istemi üzerine mahkeme kararıyla ortaklığın sona ereceğini düzenlemektedir. Bu fesih, yenilik doğuran bir dava niteliği taşır ve hüküm kesinleştiğinde ortaklık sona erer. Haklı sebep; karşılıklı güvenin sarsılması, yönetim yetkisinin kötüye kullanılması, ortaklar arasında süregelen ciddi uyuşmazlık, ortaklardan birinin temel yükümlülüklerini ihlali, defter ve kayıtların ortak inceleme hakkına açılmaması, ortaklık amacının tehlikeye düşürülmesi gibi durumlarda kabul edilmektedir. Yargıtay, haklı sebebe dayanan fesih davalarında, adi ortaklığın sürdürülmesinin objektif biçimde çekilmez hale geldiğini değerlendirmekte; mahkemenin, gerekli görürse arabuluculuk veya uzlaşma yollarını da gözeterek karar vermesi gerektiğini vurgulamaktadır. Madde, ortaklığın sona ermesine ilişkin tipik hallerin genel çerçevesini sunmaktadır.