TBK 647. Madde
I. 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
II. GEÇİCİ MADDE 1- (Ek:8/6/2022-7409/4 md.)
III. Konut kiraları bakımından bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih ilâ 1/7/2023 (bu tarih dâhil) tarihleri arasında yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşini geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranının yüzde yirmi beşin altında kalması halinde değişim oranı geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır. Bu oranları geçecek şekilde yapılan sözleşmeler, fazla miktar yönünden geçersizdir. Bu fıkra hükmü, 344 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca hâkim tarafından verilecek kararlar bakımından da uygulanır.
IV. GEÇİCİ MADDE 2- (Ek: 14/7/2023-7456/23 md.)
V. Konut kiraları bakımından 2/7/2023 ilâ 1/7/2024 (bu tarihler dâhil) tarihleri arasında yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşini geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranının yüzde yirmi beşin altında kalması halinde değişim oranı geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır. Bu oranları geçecek şekilde yapılan sözleşmeler, fazla miktar yönünden geçersizdir. Bu fıkra hükmü, 344 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca hâkim tarafından verilecek kararlar bakımından da uygulanır.
TBK 647. Madde Gerekçesi
22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu yürürlükten kaldırıldığı belirtilmektedir.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 647. maddesi, 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun yürürlükten kaldırıldığını hükme bağlayan ilga hükmüdür. Bu madde, 85 yılı aşkın bir süre yürürlükte kalan ve Türk özel hukukunun temel kaynaklarından biri olan mülga Borçlar Kanunu dönemini resmen sona erdirmiş; 1/7/2012 tarihinden itibaren tüm borç ilişkilerinin 6098 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesinin hukuki zeminini oluşturmuştur.
818 sayılı Borçlar Kanunu, 1926 yılında İsviçre Borçlar Kanunu örnek alınarak kabul edilmiş; Türk özel hukukunun şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Ancak zamanla değişen ekonomik ve sosyal koşullar, tüketici hukuku, bilişim hukuku, kira hukuku gibi yeni alanların gelişmesi, İsviçre Borçlar Kanunu’nda yapılan değişiklikler ve Yargıtay içtihatlarıyla oluşan yeni ihtiyaçlar, kapsamlı bir reformu zorunlu kılmıştır. 6098 sayılı Kanun, bu ihtiyaca cevap olarak hazırlanmış ve 647. madde ile eski Kanunun tümüyle yürürlükten kaldırıldığı açıkça belirtilmiştir.
İlga hükmünün pratik sonuçları bakımından, intikal hukuku ilkeleri büyük önem taşımaktadır. 6101 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, hangi ilişkilerin eski, hangilerinin yeni Kanun kapsamında değerlendirileceğini düzenlemektedir. Kural olarak, 1/7/2012 tarihinden önce doğmuş olan borç ilişkileri, doğumları anındaki kanuna tâbi olmaya devam eder; ancak kamu düzenine ve genel ahlaka ilişkin hükümler ile kazanılmış hakları ihlal etmeyen düzenlemeler, derhal uygulanma özelliğine sahiptir. Süreklilik arz eden borç ilişkilerinde (özellikle kira sözleşmeleri, hizmet sözleşmeleri ve âdi ortaklık ilişkileri) yeni Kanunun hükümleri, yürürlük tarihinden sonraki dönem bakımından uygulama alanı bulur.
Madde, aynı zamanda iki önemli geçici hükmü de bünyesinde barındırmaktadır. 7409 sayılı Kanunla eklenen Geçici Madde 1 ve 7456 sayılı Kanunla eklenen Geçici Madde 2, konut kira bedellerine ilişkin yüzde yirmi beşlik tavan düzenlemesini getirmiş; sırasıyla 11/6/2022-1/7/2023 ve 2/7/2023-1/7/2024 tarihleri arasındaki yenileme dönemleri bakımından uygulanmıştır. Bu düzenlemelere göre bir önceki kira yılına ait bedelin yüzde yirmi beşini geçen artış anlaşmaları, fazla miktar yönünden geçersiz kabul edilmiş; TÜFE ortalamasının yüzde yirmi beşin altında kalması hâlinde değişim oranı esas alınmıştır. Aynı kural, TBK m. 344/2 uyarınca hâkim tarafından verilecek kira tespiti kararları bakımından da uygulanır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bu geçici hükümlerin emredici nitelikte olduğunu, sözleşme serbestisini sınırlayan kamu düzeni hükümleri olduğunu ve hâkim tarafından re’sen dikkate alınacağını istikrarlı biçimde vurgulamaktadır. 647. madde, hem eski dönemin sona erdirilmesi hem de kira hukukunun kriz dönemlerinde dengelenmesi bakımından kilit bir role sahiptir.
Geçici maddelerin uygulanmasında ortaya çıkan önemli sorunlardan biri, yüzde yirmi beşlik sınırın uygulanmayacağı hâllerdir. Anayasa Mahkemesi’nin konuya ilişkin incelemelerinde, mülkiyet hakkı ile kira ilişkisinde zayıf taraf kabul edilen kiracının korunması arasındaki dengenin gözetildiği vurgulanmış; geçici hükmün orantılı bir sınırlandırma oluşturduğu kabul edilmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise, yüzde yirmi beşlik tavanın yalnızca sözleşmede kararlaştırılan artış bakımından değil, hâkim tarafından TBK m. 344/2 çerçevesinde verilecek kira tespit kararları bakımından da uygulanacağını açıkça belirtmiştir. Bu kapsamda endeks artışı yüzde yirmi beşin üzerinde kalsa dahi hâkim, yalnızca yüzde yirmi beşe kadar kira artışı kararlaştırabilir; aksi yönde verilen kararlar bozma sebebidir. Geçici maddelerin yürürlük sürelerinin sona ermesinden sonra kira tespiti davalarında, genel kural olarak TBK m. 344 hükümleri çerçevesinde endeks artışı, emsal kira bedelleri ve hak ve nesafet ilkesi birlikte değerlendirilmektedir. Mülga Borçlar Kanunu dönemindeki davalar ise 6101 sayılı Kanun çerçevesinde eski hükümlere tâbi olmaya devam eder.