TMK 109. Madde
(1) Vakfın bir yönetim organının bulunması zorunludur. Vakfeden, vakıf senedinde gerekli gördüğü başka organları da gösterebilir.
(2) 12 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 139 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “tüzük” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.
TMK 109. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 77 nci maddesinin birinci fıkrasınıkarşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin kenar başlığı, “Vakfın örgütü ” şeklinde değiştirilmiş ve kenar başlıktaki “Genellikle” sözcüğü “Genel olarak” şeklinde kaleme alınmıştır. Yürürlükteki maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncüfıkraları ise alınmamıştır. Çünküikinci fıkrada güdülen 20 amaç, yukarıda açıklanan 107 nci maddenin ikinci fıkrasıile; üçüncüfıkradaki durum ise 107 nci maddenin üçüncüfıkrası ile düzenlenmişbulunmaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki, 101 inci maddenin son fıkrasına aykırı olarak vakıf kurulmasımümkün olamayacağına göre, böyle durumlarda, benzer amaçlıvakfın varlığından ve böyle bir vakfa malların özgülenmesinden söz edilemeyecektir. Son fıkra ise, vakıflarla ilgili davalarda vakfın yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasına göre, gereksiz yetki kuralıgetirdiğinden bu kuralın yeniden tekrar edilmesi yerinde görülmemiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 109. maddesi, her vakfın mutlaka bir yönetim organına sahip olması gerektiğini öngörmektedir. Yönetim organının varlığı zorunludur; vakıf senedinde ek organlar da belirlenebilir. Kanun, yönetim organının yapısını, üye sayısını ya da adını zorunlu olarak belirlememekte; bu tercihler vakfedene ve vakıf senedine bırakılmaktadır.
Yönetim organının zorunluluğu, vakfın tüzel kişiliğinin pratik işleyişini güvence altına almaktadır; organsız bir tüzel kişi fiilen hareket edemez. Yönetim kurulu, mütevelli heyeti, idare kurulu gibi farklı adlarla oluşturulabilen bu organ; vakfı temsil eder, vakıf senedinin gereklerini yerine getirir, malvarlığını yönetir ve amaç doğrultusunda faaliyetleri yürütür. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu, bu organın oluşumuna ilişkin ayrıntıları düzenlemektedir.
Vakıf senedinde gösterilen diğer organlar; denetim kurulu, danışma kurulu, genel kurul gibi yapılar olabilir. Bu ek organların yetki ve sorumlulukları vakıf senediyle belirlenir. TMK 109’un ikinci fıkrasının 2018 yılında çıkarılan 700 sayılı KHK’yle değiştirildiği görülmekte; bu değişiklik Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün denetim yetkisini pekiştirmiştir. Yönetim organı üyelerinin göreve başlaması, görevden alınması ve yeniden atanması ise vakıf senedi hükümleri ile 5737 sayılı Kanun’un öngördüğü usuller çerçevesinde gerçekleşir.