TMK 124. Madde
(1) Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.
(2) Ancak, hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.
TMK 124. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 88 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığındaki “Ehliyet şartları” yerine amacıdaha iyi ifade etmek üzere “Ehliyetin koşulları” deyimi kullanılmıştır. Küçük yaştaki kızların evlendirilmesinin gerek biyolojik gerek psikolojik açıdan olumsuz etkiler gösterdiği günümüzde tartışmasız olarak kabul edilen bir gerçektir. Daha ortaöğretim çağında bulunan onbeşyaşındaki bir küçüğün evlenmesine izin vermemek gerekir. Ülkemizde Medenî Kanunumuzun kabul edilmesinden bu yana bu konuda halkın bilinçlendiği ve eğitildiği göz önünde tutulmak suretiyle önemli bir kurum olan a ile hayatının kurulmasında kadınlar için onbeşyaşın bitirilmesi yeterli görülmemiştir. Bu konuda bu kadar küçük yaşta evlenme yaşıitibarıyla ayrım erkek ve kadın arasında yapılmasının da anlamlıolmadığıkabul edilmelidir. Bu sebeple evlenme yaşıerkek ve kadın için onyedi yaşın bitirilmesi olarak kabul edilmiştir. Aynıgerekçelerle erken evlenme yaşının da her iki cins için hem aynıhem daha yükseltilerek onaltıyaşın bitirilmesi olarak kabulüuygun görülmüştür. Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında yer alan “Karardan önce ana, baba ve ya vasinin dinlenmesi şarttır.” hükmü bu kişilerin bulunmaması, nerede olduklarının bilinmemesi gibi hâ llerde erken evlenmeye izin verilmesini engellemektedir. Bu nedenle bu kişilerin dinlenmesi maddede “mutlak bir zorunluluk” olmaktan çıkarılmış, “olanak bulundukça” dinlenmesi yönünde bir çözüm getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 124, evlenme ehliyetinin yaşa ilişkin koşulunu düzenleyerek erkek veya kadının onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemeyeceğini hükme bağlar. Kanun koyucu, küçük yaşta evliliklerin gerek biyolojik gerek psikolojik açıdan doğurduğu olumsuz sonuçları gözeterek, olağan evlenme yaşını her iki cinsiyet için eşit biçimde onyedi yaşın doldurulması olarak belirlemiştir. Maddenin ikinci fıkrası, istisnaî bir olağanüstü evlenme yaşı öngörür: hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple, onaltı yaşını doldurmuş erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Bu yaş koşulu, ayırt etme gücüne ilişkin TMK Madde 125 ve yasal temsilci iznine ilişkin TMK Madde 126 ile birlikte evlenme ehliyetinin bütününü oluşturur ve evlenmenin sağlıklı bir aile birliği kurma amacına hizmet etmesini sağlar.
Hükmün uygulanmasında olağan evlenme yaşı olan onyedinin doldurulması hâlinde, küçük yalnızca yasal temsilcisinin iznini almak koşuluyla evlenebilir. Olağanüstü evlenme yaşında ise mekanizma daha sıkıdır: onaltı yaşını doldurmuş küçüğün evlenebilmesi için aile mahkemesine başvurulması, hâkimin olağanüstü bir durumun ve pek önemli bir sebebin varlığını saptaması gerekir. Gebelik, fiilî birliktelik veya tarafların menfaatini gerektiren benzeri ciddi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilirken, sıradan gerekçeler yeterli sayılmaz. Hâkim, olanak bulundukça karardan önce ana ve babayı veya vasiyi dinler; ancak bu dinleme artık mutlak bir zorunluluk değildir. Böylece bu kişilerin bulunamaması ya da nerede olduklarının bilinmemesi hâlinde dahi, koşulları varsa erken evlenmeye izin verilebilmesinin önü açılmış olur.
Yaş koşuluna uyulmadan, yani gerekli yaş doldurulmadan ve hâkim izni alınmadan yapılan evlilik, TMK Madde 153 uyarınca nispi butlana tabidir; yasal temsilci evliliğin iptalini dava edebilir. Ancak küçük dava sırasında ergin olur, gebe kalır veya evliliğin devamı menfaatine bulunursa, TMK Madde 153 uyarınca iptale karar verilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihatları, olağanüstü evlenme yaşında hâkimin pek önemli sebebi somut delillerle ve küçüğün üstün yararını gözeterek titizlikle değerlendirmesi gerektiğini vurgular. Somut bir örnek vermek gerekirse: onaltı yaşını doldurmuş ve gebe olduğu sağlık raporuyla saptanan bir kişinin evlenmesine, hâkim olağanüstü durumun ve pek önemli sebebin varlığını kabul ederek izin verebilir; buna karşılık yalnızca aile baskısına dayanan bir talep TMK Madde 124 uyarınca reddedilir.