TMK 130. Madde
(1) Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır.
TMK 130. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 93 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu ve kenar başlıklarıarılaştırılmıştır. Maddede yeniden evlenmek için önceki evliliğin sona erme sebeplerinin tek tek sayılması yerine “önceki evliliğin sona ermişolduğunu ispat etmek” şeklinde bir ifade tercih edilmiştir. Bu ifade sayesinde önceki evliliğin sona erme sebebi ne olursa olsun bunu kanıtlayan kişinin yeniden evlenebileceği orta ya konulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 130, yeniden evlenmek isteyen kişiye, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etme yükümlülüğü getirir. Hüküm, mevcut evlilik engelini düzenleyen TMK Madde 145 ile sıkı bağlantı içindedir; zira halen devam eden bir evlilik, ikinci bir evlilik kurulmasına mutlak engel oluşturur ve bu engele aykırı evlilik mutlak butlanla sakatlanır. Kanun koyucu, önceki evliliğin sona erme sebeplerini ölüm, boşanma, iptal veya fesih şeklinde tek tek saymak yerine, sona ermenin herhangi bir biçimde gerçekleşmiş olmasını ve bunun ispatını yeterli görmüştür. Bu esnek ifade sayesinde, sona erme sebebi ne olursa olsun, durumu belgeleyen kişinin yeniden evlenebilmesi güvence altına alınmış; böylece nüfus kayıtlarının doğruluğu ve evlilik birliğinin tekliği korunmuştur.
Uygulamada bu ispat, kural olarak nüfus kayıtları üzerinden gerçekleştirilir. Evlendirme memuru, başvuran kişinin medeni hâlini nüfus kayıt örneğinden denetler; önceki eşin ölümü ölüm kaydıyla, boşanma ise kesinleşmiş mahkeme kararının nüfusa tescili ve nüfus kaydındaki şerhle ispatlanır. Yabancı mahkeme kararına dayanan boşanmalarda, kararın Türkiye’de tanınması veya tenfizi ya da 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu çerçevesinde idari tescili gerekir; aksi hâlde kişi Türk hukuku bakımından halen evli sayılır ve evlenemez. Evlendirme Yönetmeliği’nin istenecek belgelere ilişkin hükümleri bu denetimin çerçevesini çizer. Memurun bu belgeleri talep etmesi zorunlu olup, ispat yükü tamamen yeniden evlenmek isteyen kişiye aittir ve eksik belgeyle başvuru reddedilir.
İspat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde evlendirme memuru başvuruyu reddeder; buna rağmen önceki evlilik sona ermeden ikinci bir evlilik kurulmuşsa, bu evlilik TMK Madde 145 uyarınca mutlak butlanla geçersiz olur ve Cumhuriyet savcısı dâhil ilgili herkes butlan davası açabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihatları, özellikle yabancı boşanma kararlarına dayanan yeniden evlenmelerde, kararın Türkiye’de hüküm doğurmaması hâlinde ikinci evliliğin çift evlilik sayılacağını istikrarla vurgular. Somut bir örnek vermek gerekirse: Almanya’da boşandığını söyleyen bir kişi, bu kararı Türkiye’de tanıtmadan veya nüfusa tescil ettirmeden yeniden evlenirse, Türk nüfus kaydında halen evli göründüğünden ikinci evlilik butlanla sakatlanır ve TMK Madde 130’un öngördüğü ispat şartı gerçekleşmemiş sayılır.