TMK 144. Madde

(1) Evlenme işlemi, evlenme kütüğü, evlenmeye ilişkin yazışma ve evlenme ile ilgili diğer konular yönetmelikle düzenlenir.

Açıklama

TMK Madde 144, evlenme işlemi, evlenme kütüğü, evlenmeye ilişkin yazışmalar ve evlenmeyle ilgili diğer konuların ayrıntılı düzenlenmesini yönetmeliğe bırakan bir çerçeve hükmüdür. Madde, kanunun bizzat düzenlemediği teknik ve usule ilişkin ayrıntıları idari düzenleyici işleme havale ederek, evlenmenin alt yapısını oluşturan kayıt ve belge düzeninin bütünlüklü biçimde belirlenmesini sağlar. Gerekçeye göre, eski Medeni Kanunun 111. maddesindeki nizamname yerine artık yönetmelik çıkarılması öngörülmüştür; bu değişiklik, 1982 Anayasasının düzenleyici işlemler sistemine uyum amacı taşır. Hüküm, başvuru makamını düzenleyen TMK 134, başvuru şeklini düzenleyen TMK 135 ve gerekli belgeleri sayan TMK 136 ile birlikte uygulanır; bu maddelerin somut işleyişi büyük ölçüde söz konusu yönetmelikte ayrıntılanır.

Maddenin işaret ettiği düzenleme, yürürlükteki Evlendirme Yönetmeliğidir. Bu yönetmelik; evlendirme memurluklarının görev ve yetkilerini, evlenme başvurusunda istenecek belgelerin ayrıntısını, sağlık raporunun temin usulünü, evlenme kütüğünün tutulma biçimini, aile cüzdanının düzenlenmesini ve nüfus müdürlüklerine yapılacak bildirimleri kapsar. İdarenin bu alanda düzenleme yapma yetkisi, kanunun çizdiği sınırlar içinde kalmak zorundadır; yönetmelik, TMK’nın evlenme ehliyeti ve engellerine ilişkin emredici kurallarını daraltamaz veya genişletemez. Memurlar bakımından somut yükümlülük, evlenme iş ve işlemlerinde yönetmelik hükümlerine birebir uymak, kütük ve yazışmaları öngörülen formata uygun tutmaktır. Vatandaş açısından ise yönetmelik, hangi belgeyle nereye başvurulacağını öngörülebilir kılar.

Yönetmeliğe aykırı işlemler idari denetime ve gerektiğinde idari yargı denetimine tâbidir; ancak yönetmeliğin kanuna aykırı bir hükmü, normlar hiyerarşisi gereği uygulanmaz ve Danıştay tarafından iptal edilebilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, evlenmenin geçerliliği değerlendirilirken esasın TMK hükümleri olduğunu, yönetmeliğin yalnızca usulü düzenlediğini, dolayısıyla salt yönetmeliğe aykırılığın evliliği kendiliğinden geçersiz kılmayacağını kabul eder. Somut örnek: evlendirme memuru, yönetmelikte öngörülen sağlık raporu alınmadan tören yapmışsa bu idari bir usulsüzlük oluşturur ve memurun sorumluluğunu gündeme getirir; fakat eşlerden birinde gerçekten evlenmeye engel bir hastalık yoksa, sırf raporun eksikliği TMK 145 anlamında bir butlan sebebi sayılmaz ve evlilik geçerliliğini korur.