TMK 154. Madde
(1) Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez.
TMK 154. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 122 nci maddesini karşılamaktadır. Maddede kadın açısından geçerli olan bekleme süresine rağmen yapılan evliliğin butlanının istenemeyeceği düzenlenmiştir. Yürürlükteki Kanunun 142 nci maddesinde öngörülen “kazaî müddetler” 3444 sayılı Kanunla kaldırılmışolduğundan, böyle bir süreye uyulmamasıda söz konusu olamayacağından maddede bu husus düzenlenmemiştir. Maddede, İsviçre Medenî 28 Kanununun Fransızca metninde olduğu gibi, hem mutlak butlan hem de nisbî butlan hâ llerini ifade etmek üzere, yürürlükteki metinde yer alan “fesih” sözcüğü yerine “butlan” sözcüğüne yer verilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 154, kadının bekleme süresi (iddet müddeti) dolmadan evlenmesinin evlenmenin butlanını gerektirmeyeceğini düzenler. Bekleme süresi, TMK m.132 uyarınca evliliğin sona ermesinden itibaren kadın için öngörülen üç yüz günlük süredir ve temel amacı, doğacak çocuğun soybağı konusunda karışıklığı (önceki ve sonraki evlilikten doğum karinelerinin çatışmasını) önlemektir. Bu maddenin gerekçesinde belirtildiği gibi düzenleme eski Kanun’un 122. maddesini karşılamakta, “fesih” yerine hem mutlak hem nisbi butlanı ifade eden “butlan” terimi kullanılmaktadır. Ayrıca gerekçeye göre 3444 sayılı Kanun’la kazaî müddetler kaldırıldığından, yalnızca kadının bekleme süresine aykırılık hali düzenlenmiştir. Hüküm, bekleme süresini bir geçerlilik şartı değil düzen kuralı olarak konumlandırır.
Uygulamada bu maddenin işleyişi, bekleme süresi ihlalinin evliliği sakatlamaması, yalnızca düzenleyici bir kuralın çiğnenmesi sonucunu doğurmasına dayanır. Kadın iddet süresi dolmadan yeniden evlense dahi bu evlilik geçerli olarak kurulur; ne mutlak butlan ne nisbi butlan sebebi oluşur. Bekleme süresinin amacı zaten kadının gebe olup olmadığının belirlenmesiyle ortadan kalkabilir; TMK m.132 uyarınca kadın doğum yaparsa veya gebe olmadığı anlaşılırsa ya da eski eşle yeniden evlenirse mahkeme bekleme süresini kaldırır. Süreye uyulmadan kıyılan nikâhta, evlendirme memuru süreyi gözetmekle yükümlü olsa da, bu yükümlülüğün ihlali evliliği değil olsa olsa memurun sorumluluğunu ilgilendirir. Asıl çözülecek mesele, doğan çocuğun hangi evliliğe bağlanacağıdır.
Bekleme süresine aykırı evlilik geçerli kalmakla birlikte, bu durumda çocuğun soybağı bakımından TMK m.290 devreye girer: Çocuk hem önceki hem sonraki evlilik süresi içinde doğmuşsa, sonraki evlilik içinde doğmuş sayılır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, bekleme süresine uyulmamasının evliliğin geçersizliği sonucunu doğurmadığı istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Somut bir örnek: Boşandıktan iki ay sonra, yani iddet süresi dolmadan yeniden evlenen bir kadının bu ikinci evliliği geçerlidir; kimse bu evliliğin butlanını isteyemez. Şayet bu evlilikten kısa sürede çocuk doğarsa, soybağı karinesi sonraki eş lehine işler ve gerekirse soybağının reddi davasıyla durum açıklığa kavuşturulur. Böylece TMK Madde 154, biçimsel bir süre kuralının aile birliğini geçersiz kılmasını engeller.