TMK 155. Madde
(1) Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olan bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez.
TMK 155. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 123 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı “Şekil noksanı” yerine “Şekil kurallarına uym ama” biçiminde değiştirilmiştir. Maddede yetkili memur önünde evlenmenin akdedilmesi hâ linde, bunun dışında kalan diğer şekil eksikliklerinin bir butlan sebebi sayılamayacağı hükme bağlanmıştır. Yürürlükte olan maddedeki evlendirmeye yetkili memurlar olarak “burada belediye reisi ve ya vekili ve ya köylerde ihtiyar heyeti” şeklinde sayma yerine “evlendirmeye yetkili memur” ifadesinin kullanılmasıtercih edilmiştir. Böylece maddede sayılan bu kişiler dışında Nüfus Kanunu ile kendilerine evlendirme memurluğu yetkisi verilmişkişilerin de bu ifade kapsamında yer almasısağlanmıştır. Maddede, İsviçre Medenî Kanununun Fransızca metninde olduğu gibi, hem mutlak butlan, hem de nisbî butlan hâ llerini ifade etmek üzere, “butlan” sözcüğükullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 155, evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle geçersiz sayılamayacağını düzenler. Buna göre, evlenme yetkili memur önünde akdedilmişse, bunun dışında kalan şekil eksiklikleri butlan sebebi oluşturmaz. Hükmün gerekçesinde belirtildiği üzere düzenleme eski Kanun’un 123. maddesini karşılamakta, kenar başlığı “şekil noksanı” yerine “şekil kurallarına uymama” biçiminde değiştirilmiş ve “butlan” terimi hem mutlak hem nisbi butlanı kapsayacak şekilde tercih edilmiştir. Gerekçeye göre “evlendirmeye yetkili memur” ifadesi bilinçli seçilmiş; böylece belediye başkanı, vekili, köy ihtiyar heyeti yanında Nüfus Kanunu’yla yetkilendirilen kişiler de kapsama alınmıştır. Hüküm, evlenmenin resmî tören ve memur unsuruna (TMK m.141-142) merkezi önem atfeder.
Bu düzenlemenin uygulama mekanizması, evlenmenin geçerlilik şartları ile şekil kurallarını birbirinden ayırmaya dayanır. Evlenmenin yetkili memur önünde, eşlerin aynı anda hazır bulunmasıyla ve karşılıklı olumlu irade beyanıyla yapılması esaslı geçerlilik koşuludur. Buna karşılık iki tanığın bulunmaması, evlendirmenin açık yapılmaması, evlenme belgesinin usulüne uygun düzenlenmemesi, töreni izleyen tescil işlemlerinin eksik kalması gibi düzenleyici nitelikteki şekil kuralları ihlal edilse bile evlenme geçerli kalır. Bu eksiklikler ilgili memur hakkında disiplin veya idari sorumluluk doğurabilir, ancak evlilik bağını sakatlamaz. Önemli olan, evlenmenin devletin yetkilendirdiği bir kamu görevlisi önünde resmen kurulmuş olmasıdır; bu unsur sağlandığında evlilik ayakta kalır.
Bu hükme rağmen yetkili memur unsuru hiç bulunmuyorsa, örneğin evlenme sadece dini törenle (imam nikâhı) yapılmışsa, ortada geçerli bir evlilik değil yokluk söz konusu olur ve madde 155’in koruması işlemez. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi kararlarında, yetkili memur önünde kurulan evliliklerde sonradan ortaya çıkan tescil veya belge eksikliklerinin evliliği geçersiz kılmadığı kabul edilmektedir. Somut bir örnek: Evlendirme memuru önünde irade beyanlarını veren bir çiftin nikâhında tanıklardan biri eksik kalmış ya da evlenme tutanağı geç düzenlenmişse, bu eksiklikler ileri sürülerek evliliğin butlanı istenemez; evlilik geçerli olarak ayakta kalır ve gerekirse kayıt sonradan tamamlanır. Böylece TMK Madde 155, biçimsel kusurların aile birliğini yıkmasını önleyerek evliliğin sürekliliğini güvence altına alır.