TMK 164. Madde
(1) Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
(2) Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.
(3) 15 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle, bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan “hâkim” ibarelerinden sonra gelmek üzere “veya noter” ibareleri eklenmiştir.
TMK 164. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 132 nci maddesini karşılamaktadır. Maddede iki önemli değişiklik yapılmıştır. Yürürlükteki maddede üçay olarak öngörülmüşolan terk süresi altıa ya çıkarılmıştır. Sürenin uzatılması, ortak konutu terk etmişolan eşe düşünme süresi olarak daha fazla zaman sağlayacaktır. Pek de önemli olmayan sebeplerle ortak konutu terk eden eşler, zaman geçtikçe yaptıklarıdavranışın doğru olmadığını, böyle bir sebeple evliliği sona erdirmenin giderilmesi (telafisi) mümkün olmayacak bir hata olacağınıanlayacaklardır. Kaynak Kanunda bu süre iki yıl olarak öngörülmüştür. İkinci değişiklik ihtardan sonra dava açılabilmesi için aranan sürenin bir aydan iki a ya çıkarılmışolmasıdır. Eğer davada hakkıolan eş, terk eden eşin e ve dönmesinin yararlıolacağına inanıyorsa, mahkeme kanalıyla dördüncüayın sonunda, iki ay içerisinde ortak konuta dönmesi için ihtarda bulunabilecektir. Maddede ayrıca bu ihtarın gerektiğinde ilâ n yoluyla da yapılmasına imkâ n tanınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesi, terk sebebiyle boşanmayı düzenlemektedir. Eşlerden biri; evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde; ayrılık en az altı ay sürmüş ve bu durum devam ediyorsa, birlikte yaşamaya davet edilen eş bu daveti de yerine getirmezse, terk eden eş boşanma davasına konu edilebilir.
Altı aylık asgari süre, mülga Kanun’daki üç ayın iki katına çıkarılmıştır. Bu uzatma, eşe ortak konuta dönmesi için daha geniş bir düşünme ve vazgeçme süresi tanımayı hedeflemektedir. Ayrılığın “evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmeme kastıyla” gerçekleşmesi şartı öznel unsuru oluşturmaktadır; işin gerektirdiği uzun süreli seyahat ya da zorunlu hastane yatışı terk değildir.
İhtar usulü bu maddenin kritik özelliğidir: davacı eş, dava açmadan önce noter aracılığıyla ya da hâkim kararıyla iki ay önce karşı tarafa ortak konuta davet göndermiş olmalıdır. Bu davet; süreye uygun, belirli bir adrese ulaşmış ve terk eden eşin geri dönmemesiyle sonuçlanmış olmalıdır. Davetin usule aykırı ya da imkânsız koşullara bağlı olması hâlinde geçersiz kabul edilmektedir.