TMK 168. Madde
(1) Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
TMK 168. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 136 ncı maddesini karşılamaktadır. Madde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununu ilgilendiren bir konuyu düzenlemesine rağmen, kişi hâ lleriyle ilgili önemli bir özel konu olması nedeniyle burada özel yetki kuralıkoymanın yararlarıbulunmaktadır. Bu sebeple maddede özel yetki kuralına ilişkin hüküm korunmuştur. Ancak yürürlükteki madde, davacının boşanmada kusursuz, davalının kusurlu olduğu karinesinden hareketle davacı ya kolaylık getirip, kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açmasınıkabul etmiştir. Oysa boşanmada kusur ilkesi terk edildiğinden yetki konusunda “eşlerden birinin yerleşim yeri ve ya eşlerin davadan önce son defa altıaydan beri birlikte oturduklarıyer mahkemesi”nin özel yetkisine yer verilmek suretiyle değişikliğe gidilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 168, boşanma ve ayrılık davalarında hangi yer mahkemesinin yetkili olacağını özel bir kuralla belirler. Maddeye göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Genel yetki kuralları davalının yerleşim yerini esas alırken, bu hüküm aile hukukunun kendine özgü ihtiyaçları nedeniyle davacıya da kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açma imkânı tanıyan seçimlik bir yetki getirir. Madde, eski Kanun’un 136. maddesini karşılamakla birlikte gerekçede vurgulandığı üzere önemli bir değişiklik içerir: eski metin davacının kusursuz olduğu karinesinden hareketle ona kolaylık tanırken, boşanmada kusur ilkesinin terk edilmesiyle yetki, her iki eşin durumunu eşitleyen bir ölçüte bağlanmıştır. Yerleşim yeri kavramı TMK m.19 uyarınca belirlenir; usul yönünden Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleriyle bütünlük gösterir.
Uygulamada davacı eş, dilerse kendi yerleşim yerinde, dilerse davalının yerleşim yerinde, dilerse de eşlerin son altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesinde dava açabilir. Bu seçenekler arasında tercih hakkı davacıya aittir ve mahkeme bunlardan birini taşıyan yer yönünden yetkilidir. Altı aylık birlikte oturma süresinin kesintisiz olması ve davadan hemen önceki döneme ilişkin bulunması aranır; geçici ayrılıklar bu süreyi zorunlu olarak kesmez. Yetki bu davalarda kesin yetki değildir; dolayısıyla davalı, yetki itirazını süresi içinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürmezse mahkeme yetkili hâle gelir. Yetki itirazının ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde yöneltilmesi, yetkili mahkemenin de gösterilmesi gerekir; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz ve dava açıldığı mahkemede görülmeye devam eder.
Yetki kuralına aykırı açılan davada, davalının usulüne uygun itirazı üzerine mahkeme yetkisizlik kararı vererek dosyayı yetkili mahkemeye gönderir; bu durum yargılamayı uzatan bir sonuç doğurur. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi kararlarında, boşanmada yetkinin kamu düzeninden olmadığı, kesin yetki bulunmadığı ve davalının süresinde itiraz etmemesi hâlinde davanın açıldığı yer mahkemesinin yetkili sayılacağı istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Somut bir örnekle: İzmir’de evli olan ve eşinden ayrılarak Ankara’daki ailesinin yanına dönen kadın, Ankara’da boşanma davası açtığında, davalı koca süresinde yetki itirazında bulunmazsa Ankara mahkemesi yetkili kalır; itiraz ederse son altı ay birlikte oturulan İzmir mahkemesi yetkili olur. Bu esnek düzenleme, ekonomik yönden zayıf eşin uzak bir şehirde dava açma zorunluluğundan kaynaklanan mağduriyetini önlemeyi amaçlar.