TMK 169. Madde

(1) Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır.

Açıklama

TMK Madde 169, boşanma veya ayrılık davası açıldığı anda evlilik birliğinin fiilen sarsılmasıyla doğan boşluğu doldurmak üzere hâkime geçici önlem alma görevi yükler. Hükmün özelliği, bu önlemlerin re’sen, yani tarafların ayrı bir talebine bağlı olmaksızın alınmasıdır; çünkü dava süreci boyunca eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı askıda kalamaz. Madde, eski Medeni Kanun’un 137. maddesini sadeleştirerek karşılamakta olup boşanmanın malî sonuçlarını düzenleyen TMK m.174 (maddi-manevi tazminat), yoksulluk nafakasına ilişkin TMK m.175 ve velayetin düzenlenmesine dair TMK m.182 ile sıkı bağlantı içindedir. Çocuklara yönelik tedbirlerde TMK m.346’daki koruma önlemleri ve velayet hükümleri tamamlayıcı niteliktedir; usul yönünden ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ihtiyati tedbire ilişkin genel hükümleriyle birlikte uygulanır.

Uygulamada hâkim, dava açılır açılmaz tedbir nafakası belirleyerek ekonomik yönden zayıf eşin ve çocukların geçimini güvence altına alır; bu nafaka eşlerden birinin diğerine veya çocuğun bakımını üstlenen eşe ödenir ve dava sonuna kadar devam eder. Eşlerin ayrı yaşamaya başlaması hâlinde ortak konutun hangi eşe tahsis edileceği, müşterek çocukların kiminle kalacağı ve diğer eşin kişisel ilişki kurma düzeni de bu kapsamda karara bağlanır. Malların yönetimine ilişkin olarak hâkim, bir eşin diğerinin malvarlığını tek başına tasarruf etmesini sınırlayabilir, tapuya ihtiyati şerh konulmasına hükmedebilir. Bu önlemler dava boyunca değişen koşullara göre talep üzerine yeniden düzenlenebilir; tarafların ekonomik durumundaki değişiklik tedbir nafakasının artırılması veya azaltılması sonucunu doğurabilir.

Geçici önlemlere ilişkin kararlar dava sonuna kadar geçerli olup boşanma kararının kesinleşmesiyle yerini kalıcı düzenlemelere bırakır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, tedbir nafakasının dava tarihinden itibaren hükmedilmesi gerektiği ve hâkimin tarafların talebiyle bağlı olmaksızın çocuk yararına re’sen önlem almak zorunda olduğu istikrarlı biçimde benimsenmiştir. Somut bir örnekle: eşinden ayrılarak çocuğuyla baba evine dönen ve geliri bulunmayan kadın, boşanma davası açtığında hâkim, ayrı bir istem beklemeden hem kadın hem de çocuk lehine tedbir nafakasına, çocuğun annede kalmasına ve babayla belirli günlerde kişisel ilişki kurmasına karar verir. Önlemlerin alınmaması veya eksik alınması, bozma sebebi oluşturarak kararın istinaf ve temyiz incelemesinde kaldırılmasına yol açar.