TMK 175. Madde
(1) Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.
(2) Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
TMK 175. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 144 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi yürürlükteki maddeden sadeleştirilmek suretiyle alınmıştır. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesindeki “Ancak, erkeğin kadından yoksulluk nafakasıisteyebilmesi için, kadının hâ li refahta bulunmasıgerekir.” hükmükadın-erkek eşitliği ilkesine ters düştüğü için çıkarılmıştır. Maddenin ikinci fıkrasıaynen yürürlükteki Kanundan alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 175, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine yoksulluk nafakasını düzenler. Hükme göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; üstelik nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Bu düzenleme, boşanmanın yarattığı ekonomik zayıflığı gidermeyi amaçlayan, kusura değil ihtiyaca dayalı bir yardım kurumudur ve maddi tazminattan (TMK m.174) bu yönüyle ayrılır. Gerekçe, eski düzenlemede yer alan ve kadın-erkek eşitliğine aykırı olan, erkeğin nafaka isteyebilmesini kadının refah hâlinde olmasına bağlayan hükmün çıkarıldığını belirtir; böylece nafaka talep hakkı eşitlik ilkesi (Anayasa m.10) gözetilerek her iki eş bakımından aynı koşullara bağlanmıştır.
Uygulamada yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için birkaç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir. İlk olarak nafaka isteyen tarafın boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması, yani kendi gelir ve malvarlığıyla asgari yaşam ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda bulunması aranır. İkinci olarak, talep eden eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması gerekir; eşit kusur veya kusursuzluk hâlinde dahi nafakaya hükmedilebilir, ancak daha ağır kusurlu eş bu hakka sahip olamaz. Yükümlü eş bakımından kusur aranmadığından, kusursuz eş bile mali gücü oranında nafaka ödemekle yükümlü tutulabilir. Nafaka miktarı, yükümlünün mali gücüyle orantılı olarak belirlenir ve süresiz öngörülmüş olsa da koşulların değişmesi hâlinde TMK m.176/3 ve m.176/4 uyarınca kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
Bu düzenlemenin sonucu, boşanma sonrasında ekonomik olarak çaresiz kalan eşin asgari geçiminin diğer eş tarafından desteklenmesidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, sürekli ve düzenli gelirden yoksun olup yoksulluğa düşecek eş lehine nafakaya hükmedileceğini; asgari ücret düzeyinde gelir elde etmenin tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmayabileceğini içtihatlarında değerlendirmektedir. Somut bir örnek: uzun süreli evlilik sonunda ev hanımı olarak yaşamış, mesleği ve düzenli geliri bulunmayan kadın, boşanmada kocadan daha ağır kusurlu değilse, TMK Madde 175 uyarınca kocanın mali gücü oranında süresiz yoksulluk nafakasına hak kazanır; ancak daha sonra iş bulup yoksulluğu ortadan kalkarsa yükümlü eş nafakanın kaldırılmasını isteyebilir. Böylece hüküm, ihtiyaç temelli bir sosyal dayanışmayı hukuken güvence altına alır.