TMK 176. Madde
(1) Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir.
(2) Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.
(3) İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.
(4) Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.
(5) Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
TMK 176. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 145 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci ve ikinci fıkrasıyürürlükteki maddeden aynen alınmıştır. Yürürlükteki maddenin ikinci ve üçüncüfıkrasıbirleştirilmek suretiyle üçüncüfıkra olarak kaleme alınmış; iradın arttırılmasıve ya azaltılmasınıgerektiren hâ ller maddede dördüncüfıkra hâ linde; hükme bağlanmıştır. Maddenin beşinci fıkrasıyla istem hâ linde, hâ kime, maddî tazminat ya da nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğine ilişkin karar verebilmesi olanağısağlanarak, ekonomik ve malî açıdan güçsüz olan nafaka alacaklılarının her yıl masraf ve emek sarfısuretiyle arttırım davalarıaçmalarıönlenmek ve bu nedenle mağduriyetlerine son verilmek istenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 176, boşanmaya bağlı maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakasının ödenme biçimini ve sonradan değiştirilmesini ayrıntılı olarak düzenler. Hükme göre maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan ya da durumun gereklerine göre irat (dönemsel ödeme) biçiminde ödenebilirken, manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez; çünkü manevi tazminat kişilik hakkı ihlalinin bir defada giderilmesini amaçlar (TMK m.174/2 ile bağlantılı). Madde, irat biçimindeki ödemelerin hangi hâllerde kendiliğinden kalkacağını veya mahkeme kararıyla kaldırılacağını da gösterir. Gerekçe, beşinci fıkrayla hâkime gelecekteki ödeme miktarını önceden belirleme imkânı tanınarak, güçsüz alacaklının her yıl yeni bir artırım davası açma yükünden kurtarılmasının amaçlandığını açıkça belirtir.
Uygulamada üçüncü fıkra, irat biçiminde ödenen maddi tazminat veya nafakanın iki tür sona erme sebebini ayırır. Alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde irat kendiliğinden kalkar; buna karşılık alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde irat ancak mahkeme kararıyla kaldırılır. Dördüncü fıkra, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması ya da azaltılmasına imkân tanır; böylece nafaka ve tazminat değişen koşullara uyarlanabilir. Beşinci fıkra ise hâkime, istem hâlinde, gelecek yıllarda ödenecek miktarın tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre önceden belirlenmesi yetkisi verir. Bu mekanizma, fiilen evli gibi yaşamanın ispatı, yoksulluğun kalkması gibi koşulların yargılamada ortaya konmasını gerektirir.
Bu düzenlemenin sonucu, boşanmanın mali edimlerinin tarafların değişen yaşam koşullarına göre esnek biçimde yönetilebilmesidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, alacaklının başka biriyle evlilik dışı birlikte yaşamasının (fiilen evliymiş gibi yaşama) iradın kaldırılması sebebi olduğunu, ancak bunun somut delillerle ispatlanması gerektiğini istikrarla kabul eder. Somut bir örnek: boşanma sonrası irat biçiminde yoksulluk nafakası alan kadının başka bir erkekle aynı evde evliymiş gibi sürekli birlikte yaşadığı tanık ve sosyal inceleme ile ispatlanırsa, yükümlü eş TMK Madde 176 uyarınca mahkemeden nafakanın kaldırılmasını isteyebilir; buna karşılık kadının yeniden resmen evlenmesi hâlinde irat ayrıca dava açmaya gerek kalmaksızın kendiliğinden son bulur. Böylece hüküm, mali edimleri hakkaniyetle dengeler.