TMK 189. Madde
(1) Birliği temsil yetkisinin kullanıldığı hâllerde, eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olurlar.
(2) Eşlerden her biri, birliği temsil yetkisi bulunmaksızın yaptığı işlemlerden kişisel olarak sorumludur. Ancak, temsil yetkisinin üçüncü kişilerce anlaşılamayacak şekilde aşılması hâlinde eşler müteselsilen sorumludurlar.
TMK 189. Madde Gerekçesi
Maddenin birinci ve ikinci fıkrası, 1984 tarihli Öntasarının 152 nci maddesinden alınmıştır. Evlilik birliğinin tüzel kişiliği olmadığı için bu birliği temsilin sonuçlarınıtems ile ilişkin kurallar ile belirlemek olanaklıdeğildir. Yürürlükteki Kanunda evlilik birliğini tems ile ilişkin maddelerde bu konu düzenlenşdeğilse de, eşlerin mal rejimlerine ilişkin 34 fasıllarda kadının birliği temsilen yüklendiği borçlardan kocanın ve ayrık durumlarda (istisnaen) kadının sorumluluğu çeşitli maddelerde belirlenmiştir. (md.187, 202,203, 204, 215,216 ve 217) Evlilik birliğini temsilin sonuçlarının hemen temsil yetkisinden sonra düzenlenmesi daha uygun görülmüştür. Böylece buradaki temsilin anlamı ve sonuçlarıdaha kolay anlaşılacaktır. Maddenin ikinci fıkrasında, 1984 tarihli Öntasarıda bulunmayan “Ancak, temsil yetkisinin üçüncükişilerce anlaşılamayacak şekilde aşılmasıhâ linde eşler müteselsilen sorumludurlar.” hükmüeklenmiştir. Böylece bu hüküm sayesinde eşlerin temsil yetkisini aşmalarıhâ linde, bundan habersiz iyiniyetli üçüncükişiler korunmak istenmiş, bu durumda da eşlerin müteselsilen sorumlu olacaklarıöngörülmüştür.
Açıklama
TMK 189. maddesi, evlilik birliğini temsil yetkisinin kullanılmasından doğan sorumluluğu düzenlemektedir. Temsil yetkisi dahilinde yapılan işlemlerden eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur; alacaklı her iki eşten de borcun tamamını talep edebilir. Yetkisiz temsilde ise yalnızca işlemi bizzat yapan eş kişisel olarak sorumlu tutulur; diğer eş sorumlu olmaz.
Müteselsil sorumluluk, üçüncü kişileri koruma işlevi görür: aile ihtiyaçları için eşlerden biriyle işlem yapan kimse diğer eşin de sorumlu olduğunu bilmek hakkına sahiptir. Bu güvence, aile ekonomisinin dışarıya dönük işlemlerinde istikrar sağlar. İç ilişkide ise eşler yaptıkları harcamaları ve sorumlulukları aralarında paylaşabilirler; dış sorumluluğu iç denkleştirme takip eder.
Yetkisiz temsilde asıl eş sorumlu tutulmasa da sonradan bu işlemi onaylayabilir; onay, işlemi geriye dönük geçerli kılar ve müteselsil sorumluluk doğar. Madde aynı zamanda evlilik birliğinin tüzel kişiliği olmadığını dolaylı biçimde ortaya koymaktadır: eşler birliğin organları değil, bizzat sorumlu taraflardır. Bu yapı, sözleşme serbestisi ile aile hukukunun koruyucu düzenlemeleri arasındaki dengeyi yansıtmaktadır.