TMK 191. Madde
(1) Temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına ilişkin karar, koşullar değiştiğinde eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından değiştirilebilir.
(2) İlk karar ilân edilmiş ise, değişikliğe ilişkin karar da ilân olunur.
TMK 191. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 157 nci maddesini karşılamaktadır. 1984 tarihli Öntasarının 154 üncü maddesinden aynen alınmıştır. Buna göre evlilik birliğini temsil yetkisi, her iki eş açısından düzenlendiği için, kaldırılan temsil yetkisinin geri verilmesi sorunu da aynıtarzda düzenlenmiştir. Temsil yetkisinin kaldırılmasına ve sınırlanmasına karar verilmiş ise, temsil yetkisinin kaldırılmasına ve ya sınırlanmasına sebep olan koşulların değişmesi üzerine eşlerden birinin istemi üzerine hâ kimin, kararın kaldırılmasına ve ya değiştirilmesine karar verebileceği hükme bağlanmıştır. Temsil yetkisinin kaldırılmasına ve ya sınırlanmasına dair verilmişolan ilk karar ilâ n edilmiş ise, bu kararın değiştirilmesi ve ya kaldırılmasıhakkındaki kararın da ilâ nıgerekecektir.
Açıklama
TMK Madde 191, evlilik birliğini temsil yetkisinin hâkim kararıyla kaldırılması veya sınırlanmasının (TMK m.190) kalıcı olmadığını, koşullar değiştiğinde geri alınabileceğini düzenler. Hüküm, yürürlükten kalkan 743 sayılı Kanunun 157. maddesini karşılar ve 1984 tarihli Öntasarının 154. maddesinden alınmıştır. Eşlerin evlilik birliğini temsil etme yetkisi her iki eş bakımından eşit biçimde tanındığından (TMK m.188-189), bu yetkinin geri verilmesi de aynı denkleştirici mantıkla kurgulanmıştır. Madde, bir eşin temsil yetkisini kötüye kullanması yahut birliği tehlikeye düşürmesi nedeniyle alınan kısıtlama kararının, o sebep ortadan kalktığında dondurulmuş biçimde sürmesini önler ve hukukî durumun gerçek koşullara uyarlanmasını sağlar. Böylece tedbir niteliğindeki ilk kararın değişebilirliği güvence altına alınır.
Maddenin işleyişi bir istem ve değerlendirme mekanizmasına dayanır. Temsil yetkisinin kaldırılmasına veya sınırlanmasına yol açan koşullar değiştiğinde, eşlerden biri hâkime başvurarak ilk kararın değiştirilmesini ya da tümüyle kaldırılmasını isteyebilir. Hâkim kendiliğinden harekete geçmez; talep şarttır. Başvuru üzerine hâkim, kısıtlamayı doğuran nedenlerin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığını, eşin artık birliği temsilde güvenilir olup olmadığını inceler ve sonucuna göre yetkiyi kısmen ya da tamamen geri verir. İkinci fıkra ise üçüncü kişilerin korunması bakımından önem taşır: ilk kısıtlama kararı ilân edilmişse, bu kararı değiştiren yahut kaldıran yeni karar da aynı biçimde ilân olunur. Böylece iyiniyetli üçüncü kişilerin, eşin temsil yetkisinin yeniden doğduğunu öğrenmeleri ve buna güvenerek işlem yapmaları sağlanır; ilânsızlık üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez.
Kararın değiştirilmesi istemi reddedilirse ilk kısıtlama yürürlükte kalır; kabul edilirse eş, yeniden birliği temsil edebilir hâle gelir ve bu tarihten sonra yaptığı işlemler diğer eşi ve birliği bağlar. İlânın yapılmaması hâlinde, eski kısıtlamaya güvenen üçüncü kişiye karşı yetkinin geri verildiği ileri sürülemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlilik birliğini temsile ilişkin tedbirlerin koşullara bağlı ve değiştirilebilir nitelikte olduğunu vurgular. Somut örnek: müsrifliği nedeniyle temsil yetkisi mahkemece sınırlanan ve bu durumu gazetede ilân edilen eş, daha sonra bu davranışını düzeltip mali durumunu istikrara kavuşturduğunda, diğer eşin ya da kendisinin istemiyle hâkimden sınırlamanın kaldırılmasını isteyebilir; mahkeme talebi kabul ederse bu yeni karar da ilân edilerek üçüncü kişilere duyurulur.