TMK 192. Madde
(1) Eşlerden her biri, meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir. Ancak, meslek ve iş seçiminde ve bunların yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı göz önünde tutulur.
TMK 192. Madde Gerekçesi
İsviçre Medenî Kanununun 167 nci maddesi hükmügöz önünde tutulmak suretiyle kaleme alınmıştır. Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine İlişkin Sözleşmede kadınların serbestçe çalışma ve meslek edinme özgürlüğüne sahip olduğu kabul edilmiştir. Nitekim, kadının bir meslek ve sanatla iştigal etmesinin kocanın iznine tâ bi olduğuna ilişkin yürürlükteki Kanunun 159 uncu maddesi hükmü Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasa ya aykırıbulunarak iptal edilmiştir. Maddeyle Sözleşme hükümleri de göz önünde tutulmak suretiyle, sadece 35 kadının değil her iki eşin de meslek ve ya işseçiminde diğer eşin iznini almak zorunda olmadığıkabul edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 192, eşlerin meslek ve iş seçme özgürlüğünü güvence altına alarak, eşlerden hiçbirinin meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda olmadığını hükme bağlar. Buna karşılık, meslek ve işin seçiminde ve yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararının göz önünde tutulacağı belirtilerek özgürlüğe bir denge unsuru eklenmiştir. Madde gerekçesi, kadının çalışmasını kocanın iznine bağlayan eski 159. madde hükmünün Anayasa Mahkemesi’nce iptal edildiğini ve Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesine İlişkin Sözleşme’nin (CEDAW) serbest çalışma hakkını tanıdığını hatırlatır. Hüküm, Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerindeki çalışma ve sözleşme hürriyetiyle ve TMK Madde 185’teki birliğe özen yükümlülüğüyle bütünlük içinde okunur.
Uygulamada bu düzenleme, her iki eşin de istediği işi kurması, ortaklığa girmesi, ücretli çalışması veya serbest meslek icra etmesi için diğerinin onayını gerektirmediğini ifade eder; eş, açacağı dükkanı, kabul edeceği işi veya gireceği şirketi tek başına kararlaştırabilir. Bununla birlikte maddenin ikinci cümlesi pasif bir sınır koyar: meslek seçimi ve yürütülmesi birliğin huzurunu ağır biçimde bozuyorsa, bu olgu boşanma davasında veya birliğin korunmasına ilişkin tedbir taleplerinde değerlendirilebilir. Örneğin çalışma koşulları çocukların bakımını veya ortak yaşamı tehlikeye atıyorsa, hakim TMK Madde 195 vd. uyarınca alınacak önlemlerde bu durumu dikkate alabilir; ancak hiçbir biçimde işi yasaklama yetkisi tanınmamıştır.
Bu hükmün ihlali, yani bir eşin diğerinin çalışmasını fiilen engellemesi, baskı kurması veya izne tabi kılmaya çalışması, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına yol açan kusurlu bir davranış sayılabilir ve TMK Madde 166 kapsamında boşanma sebebi oluşturabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, eşin çalışmasına sürekli engel olunmasını veya çalışmaya zorlanmasını güven sarsıcı davranış olarak nitelendirip kusur dağılımında dikkate almıştır. Somut bir örnekle: kocasının itirazına rağmen öğretmenlik mesleğini sürdürmek isteyen kadın, bu tercihinde özgürdür ve koca bu nedenle ondan izin talep edemez; ancak işin gece vardiyaları yüzünden küçük çocukların bakımı tümüyle aksıyorsa, hakim birliğin yararını gözeterek koruyucu tedbirlere başvurabilir.