TMK 200. Madde
(1) Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır.
TMK 200. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 164 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddede esasa ilişkin bir değişiklik yapılmamış, sadece ifade tarzısadeleştirilmiştir. Ayrıca maddenin kenar başlığıkaynak Kanuna uygun olarak “Durumun değişmesi” biçiminde ifade edilmiştir. Madde birliğin korunmasıamacıyla alınmışolan her türlüönlemin gerektiğinde değiştirilmesini ve ya alınan önlemin kaldırılmasınıiçermektedir.
Açıklama
TMK Madde 200, evlilik birliğinin korunması amacıyla alınmış önlemlerin değişen koşullara uyarlanmasını düzenleyen hükümdür. Maddeye göre koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya önlemin sebebi tamamen ortadan kalkmışsa alınan önlemi kaldırır. Bu hüküm, birliğin korunmasına ilişkin önlemleri düzenleyen TMK m.195 ila m.199 ile bu önlemlerin yetkili mahkemesini gösteren m.201 ile bir bütün oluşturur. Madde gerekçesinde, eski Kanunun 164. maddesinin esasa ilişkin bir değişiklik yapılmaksızın yalnızca ifade tarzının sadeleştirilerek ve kenar başlığının ‘Durumun değişmesi’ biçiminde düzeltilerek alındığı belirtilir. Hüküm, önlemlerin kesin hüküm gücünden yoksun, geçici ve değişen şartlara açık niteliğini ortaya koyması bakımından önemlidir.
Uygulama mekanizması, daha önce verilmiş bir önlem kararından sonra ortaya çıkan yeni durumların hâkime bildirilmesi ve kararın güncellenmesi esasına dayanır. Önlemler, verildikleri andaki ekonomik ve kişisel koşullara göre belirlendiğinden, bu koşulların sonradan değişmesi hâlinde kararın aynen sürdürülmesi adaletsizliğe yol açabilir. Örneğin eşlerden birinin gelirinin önemli ölçüde artması veya azalması, çocukların ihtiyaçlarının değişmesi, tarafların barışıp tekrar bir araya gelmesi gibi durumlar değişiklik veya kaldırma talebine dayanak oluşturur. Hâkim, değişen koşulları somut olarak araştırır; talep nafaka miktarının artırılması, azaltılması, konut tahsisinin değiştirilmesi ya da artık gereksiz hâle gelen bir önlemin tümüyle kaldırılması yönünde olabilir. Değişiklik için eşlerden birinin istemi şarttır; hâkim resen harekete geçemez. Talep, TMK m.201 uyarınca kural olarak önlem kararını veren mahkemeye yöneltilir.
Hükmün sonucu, önlem kararlarının değişen yaşam koşullarına sürekli uyarlanabilmesi ve böylece adil bir denge kurulmasıdır; bu kararlar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığından her zaman yeni duruma göre revize edilebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, koşullarda esaslı ve sürekli bir değişiklik bulunmadıkça önceki önlemin değiştirilemeyeceğini, ancak gerçek bir değişiklik kanıtlandığında hâkimin uyarlama yapması gerektiğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: birlikte yaşamaya ara verilmesi üzerine kadına aylık tedbir nafakası bağlanmış, ancak sonradan kadın iyi gelirli bir işe girmiş ve kocanın geliri ciddi biçimde düşmüşse, koca TMK Madde 200 uyarınca nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını talep edebilir. Hâkim, değişikliğin gerçekliğini araştırarak nafakayı yeni duruma göre yeniden belirler. Böylece hüküm, statik kalmayan, yaşamla birlikte değişebilen bir koruma sağlar.