TMK 203. Madde
(1) Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Taraflar, istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler.
TMK 203. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 171 inci maddesini karşılamaktadır. Madde 1984 tarihli Öntasarıdan alınmıştır. Maddeye yürürlükteki 171 inci maddenin son cümlesi alınmamış, ikinci cümlede değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle hukuk güvenliği açısından, eşlerin mal rejimini ancak kanunda gösterilen sınırlar içerisinde kabul edebilecekleri, değiştirebilecekleri ve ya sona erdirebilecekleri belirtilmiştir. 38 Mal rejimi sözleşmesi evlenme töreninden önce yapılabileceği gibi, evliliğin devamısüresince de yapılabilir. 213 üncü maddeyle üçüncükişilerin, mal rejimi değişikliklerine karşıhaklarıyeterli bir şekilde korunduğundan, yürürlükteki maddenin son cümlesine gerek görülmemiştir.
Açıklama
TMK Madde 203, mal rejimi sözleşmesinin içeriğini ve yapılabileceği zaman dilimini düzenleyerek eşlerin sözleşme özgürlüğünün sınırlarını çizer. Hükme göre mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; ancak taraflar, istedikleri mal rejimini yalnızca kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Bu düzenleme, yasal rejimi belirleyen TMK m.202 ile seçilebilecek rejimleri sayan hükümlerle birlikte bir bütün oluşturur; eşler sözleşmeyle ancak kanunun öngördüğü tipler arasında tercih yapabilir, tamamen kendilerine özgü karma bir rejim yaratamazlar. Madde gerekçesinde, hukuk güvenliği açısından eşlerin mal rejimini sadece kanunda gösterilen sınırlar içinde kabul edip değiştirebilecekleri vurgulanmış ve üçüncü kişilerin korunması TMK m.213’e bırakıldığından eski metnin son cümlesine gerek görülmediği belirtilmiştir.
Uygulama mekanizması bakımından hüküm, sözleşme serbestisini ‘tip bağlılığı’ ilkesiyle sınırlar. Eşler edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir; ayrıca mal ortaklığı içinde belirli mal gruplarına ilişkin sınırlı değişiklikler kanunun izin verdiği ölçüde yapılabilir. Sözleşmenin evlilik öncesinde yapılması hâlinde geçerliliği evlenmenin gerçekleşmesine bağlıdır; evlilik süresince yapılan değişiklik ise ileriye etkili sonuç doğurur. Eşler diledikleri an yeni bir sözleşmeyle rejimi değiştirebilir veya önceki sözleşmeyi kaldırarak yasal rejime dönebilirler. Bu işlemlerin tümü, TMK m.205’teki noter şekline ve m.204’teki ehliyet şartına uymak zorundadır. Kanunda öngörülmeyen, örneğin malların bir kısmını bir rejime, diğerini başka rejime tabi tutan keyfî bir düzenleme geçersizdir.
Kanunda yazılı sınırların aşılması, sözleşmenin ilgili kısmının ya da bütününün geçersizliği sonucunu doğurur ve geçersizlik hâlinde eşler arasında yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mal rejimi sözleşmelerini kanunun öngördüğü tiplerle sınırlı biçimde yorumlamakta ve tipe aykırı düzenlemelere geçerlilik tanımamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: evlenmeden önce notere giderek ‘kadının kazandığı her şey tamamen kendisinin, erkeğin kazandığı malların yarısı ise ortak’ biçiminde, kanunda karşılığı bulunmayan kendine özgü bir rejim kurmaya çalışan eşlerin bu sözleşmesi, TMK Madde 203’teki tip bağlılığına aykırı olduğu için geçersizdir. Bu durumda hâkim, boşanma sonrası tasfiyede sözleşmeyi dikkate almaz ve malları edinilmiş mallara katılma rejimine göre paylaştırır. Hüküm böylece hem eşleri hem de üçüncü kişileri öngörülebilir bir hukuki düzen içinde tutar.