TMK 211. Madde
(1) Alacaklı tatmin edildiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebilir.
(2) Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejimini kabul edebilirler.
TMK 211. Madde Gerekçesi
Madde, İsviçre Medenî Kanununun 191 inci maddesinin birinci fıkrasından alınmıştır. Buna göre cebrî icra nedeniyle mal ayrılığına dönüşün söz konusu olduğu hâ llerde, alacaklının tatmin edilmesi durumunda, eşlerden birinin başvurusu üzerine hâ kim kararıyla mal ortaklığının yeniden kurulmasına hükmedilebilecektir. Maddenin ikinci fıkrasıile, olağanüstümal rejimine dönüşsebebi ortadan kalkınca, eşlere mal ortaklığına tekrar dönme yerine, dilerlerse edinilmişmallara katılma rejimini seçebilme olanağıtanınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 211, cebrî icra nedeniyle mal ortaklığından mal ayrılığına dönülen hâllerde, dönüşüm sebebi ortadan kalktığında eski rejime geri dönülmesine olanak tanır. Hükmün ilk fıkrası, alacaklının tatmin edilmesi durumunda, eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebileceğini öngörür. Bu düzenleme, TMK’nın 210. maddesindeki hacizde mal ayrılığına geçiş ile 209. maddesindeki iflasta dönüşüm hükümlerinin doğal bir tamamlayıcısıdır; olağanüstü mal rejimine geçişi gerektiren mali tehlike geçtiğinde, eşlerin seçtikleri rejime dönebilmelerini sağlayarak geçici bir koruma tedbirinin kalıcı bir sonuca dönüşmesini önler. Böylece eşlerin iradesiyle benimsedikleri mal ortaklığının sürekliliği güvence altına alınır.
Maddenin işleyişinde, mal ortaklığına yeniden dönüş kendiliğinden gerçekleşmez; alacaklının tatmin edilmiş olması maddi koşul, eşlerden birinin hâkime başvurması ise usuli koşuldur. Hâkim, alacaklının alacağına kavuştuğunu ve dönüşüme yol açan tehlikenin sona erdiğini saptadıktan sonra mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verir. İkinci fıkra, eşlere ek bir seçenek sunar: eşler, mal ortaklığına geri dönmek yerine, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejimini de kabul edebilirler. Bu esneklik, olağanüstü dönüşüm sebebi ortadan kalktığında eşlere geçmişteki rejime mahkûm olmadan, gelecekleri için daha uygun gördükleri rejimi seçme imkânı verir ve irade serbestisini güçlendirir.
Hükmün sonucu, koşullar gerçekleştiğinde hâkim kararıyla eski mal ortaklığına dönülmesi ya da eşlerin tercihiyle katılma rejimine geçilmesidir; alacaklı tatmin edilmedikçe mal ortaklığına dönüş istenemez. Yargıtay, olağanüstü mal rejiminden dönüşe ilişkin uyuşmazlıklarda, dönüşün ancak dönüşüm sebebinin ortadan kalktığının kanıtlanmasıyla mümkün olduğunu kabul etmektedir. Somut örnek: mal ortaklığı rejiminde evli olan ve haciz nedeniyle mal ayrılığına geçen çiftte, borçlu eşin borcunu tamamen ödemesiyle alacaklı tatmin edilirse, diğer eş hâkime başvurarak mal ortaklığının yeniden kurulmasını isteyebilir; eşler dilerse ortaklık yerine sözleşme yaparak edinilmiş mallara katılma rejimini seçip geleceklerini bu rejime göre düzenleyebilir.