TMK 233. Madde
(1) Bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da altsoyundan birinin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır.
(2) Tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artışı payının veya katılma alacağının, işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.
(3) Değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.
(4) b. Özel hâller
TMK 233. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 212 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası, bir bütün olarak özgülenecek bir tarımsal işletme söz konusu olduğunda değer artışından alınacak pay ve katılma alacağının, bunların gelir değerine göre hesaplanacağınıöngörmektedir. Eşlerden biri, bir tarımsal işletmeyi bizzat işletmeye devam ettiği ve ya böyle bir tarımsal işletmenin sağkalan eşe ya da altsoyundan birine bir bütün olarak özgülendiğinde, tarımsal işletme için değer artışından bu kişinin alacağıpay ve katılma alacağı bu tarımsal işletmenin gelir değeri esas alınarak hesaplanacaktır. Maddenin ikinci fıkrasıtarımsal işletmenin malik ve ya mirasçılarına, diğer eşe karşıileri sürebilecekleri değer artışıpayının ve ya katılma alacağının, işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasınıisteme yetkisini tanımıştır. Maddenin üçüncüfıkrası bu gibi hâ llerde değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin olan miras hukukunun ilgili hükümlerinin de amaca elverişli olduğu oranda uygulanacağınıöngörmüştür.
Açıklama
TMK 233. maddesi, tarımsal işletmelerin tasfiyesinde değerleme yöntemini özel biçimde düzenlemektedir. Bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği ya da sağ kalan eş veya altsoyundan birinin bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu tarımsal işletmeler için artık değer ve katılma alacağı hesaplanırken gelir değeri esas alınır.
Gelir değeri, işletmenin sürdürülebilir getirisi dikkate alınarak hesaplanan değeri ifade eder; piyasada parça parça satışından elde edilecek sürüm değerinden genellikle düşüktür. Bu tercih, tarımsal işletmelerin tasfiyede bölünmesini ya da satılmak zorunda kalınmasını önlemeye yönelik bir politika tercihini yansıtmaktadır. İşletmenin bir bütün olarak korunması hem ekonomik açıdan hem de ailenin geçimi bakımından önem taşımaktadır.
Tarımsal işletmenin maliki ya da mirasçıları, diğer eşe karşı ödenecek değer artışı payının ve katılma alacağının yalnızca sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteme hakkına sahiptir. Bu seçenek, gelir değerinin sürüm değerinden yüksek çıktığı istisnai durumlarda koruyucu işlev görmektedir. Miras hukukundaki özgüleme ve kazanç paylaşımı hükümleri de kıyas yoluyla bu madde kapsamında uygulanır.