TMK 245. Madde
(1) Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
(2) Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.
TMK 245. Madde Gerekçesi
Madde, İsviçre Medenî Kanununun 248 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki Kanunda bu maddeyi karşılayan bir hüküm yoktur. Bu madde ile mal ayrılığında herhangi bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişinin bunu ispat etmekle yükümlüolduğu hükme bağlanmıştır. İkinci fıkrada ise bu isbatın mümkün olmadığıhâ llerde malın eşlerin paylımülkiyetinde olduğu karinesi getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 245, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde bir malın hangi eşe ait olduğu konusundaki ispat yükünü ve mülkiyeti belirsiz mallara ilişkin karineyi düzenler. Birinci fıkraya göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İkinci fıkra ise hangisine ait olduğu ispatlanamayan malların eşlerin paylı mülkiyetinde sayılacağı karinesini getirir. Bu düzenleme, her eşin kendi malvarlığını koruduğu bir rejimde, mülkiyet uyuşmazlıklarının nasıl çözüleceğini gösteren temel ispat kuralıdır ve 244. maddedeki malvarlığı ayrılığı ilkesini tamamlar. Gerekçe, hükmün İsviçre Medenî Kanunu’nun 248. maddesinden alındığını ve eski Medenî Kanun’da karşılığı bulunmayan yeni bir düzenleme olduğunu belirtir. Karine, ispatsızlık hâlinde eşler arasında dengeli bir çözüm sunarak boşluğu doldurur.
Uygulama mekanizması bakımından birinci fıkra, ispat hukukunun genel kuralı olan 6100 sayılı HMK uyarınca iddia eden tarafın ispatla yükümlü olması ilkesini mal rejimine taşır. Bir malın kendisine ait olduğunu öne süren eş, bunu tapu kaydı, fatura, banka kaydı, sözleşme veya tanık gibi delillerle ortaya koymak zorundadır. İspat başarılırsa mal o eşin kişisel malvarlığında sayılır ve diğer eşin müdahalesinden korunur. İkinci fıkradaki karine ise yalnızca mülkiyetin hiçbir tarafça ispatlanamadığı durumlarda devreye girer; bu hâlde mal, eşlerin yarı yarıya paylı mülkiyetinde kabul edilir. Bu karine, özellikle evlilik içinde birlikte kullanılan ve kime ait olduğu belgelerle ayrılamayan ev eşyası gibi mallar bakımından pratik önem taşır. Karine aksi ispatlanabilir niteliktedir; sonradan mülkiyeti ispat eden eş, malın yalnızca kendisine ait olduğunu kanıtlayabilir.
Sonuçları itibarıyla bu hüküm, mülkiyet uyuşmazlığında belirsizliği eşler arasında adil biçimde dağıtır ve ispatsız kalan malları paylı mülkiyete tabi tutarak tasfiyeyi kolaylaştırır. Paylı mülkiyete giren mal, sona erme hâlinde 248. madde uyarınca özgüleme talebine de konu olabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, eşler arasındaki mülkiyet uyuşmazlıklarında ispat yükünün iddia edene ait olduğunu, ispatlanamayan mallarda paylı mülkiyet karinesinin uygulanacağını kabul eder. Somut bir örnekle: boşanma sırasında evdeki beyaz eşya ve mobilyaların kime ait olduğu tartışmalıysa ve her iki eş de mülkiyeti belgeyle ispatlayamıyorsa, TMK Madde 245 uyarınca bu eşyalar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır ve yarı yarıya paylaştırılır; buna karşılık eşlerden biri buzdolabını kendi adına düzenlenmiş faturayla ispatlarsa, o eşya yalnızca onun kişisel malı kabul edilir.