TMK 250. Madde
(1) Eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.
(2) Manevî tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar ile karşılıksız kazandırmada bulunanın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça, sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen mallar hakkında bu hüküm uygulanmaz.
TMK 250. Madde Gerekçesi
Eşlerin rejim olarak paylaştırmalımal rejimine tâ bi olduklarıdönem içinde kazanmışoldukları ve ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgüledikleri mallar ile bu amaçla yaptıklarıyatırımlar ya da bunların yerine geçen ikame değerler üzerinde bu rejimin son bulmasıhâ linde eşit pay sahibi olmasıesasıkabul edilmiştir. Ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmişolma bu fıkranın uygulanmasının ana koşuludur. Eşlerin bu nitelikte olmayan mallarıpaylaştırma ya tâ bi değildir. Ortak kullanım ve yararlanma ya özgülenen mallarda, eşlerin parasal katkılarıolmasa b ile emek katkılarının olduğu düşüncesinden hareketle bu fıkra kabul edilmiştir. Bu anlamda olmak üzere eşlerin, ailenin oturmasına, yaz tatillerini geçirmesine, ulaşım ihtiyaçlarına özgüledikleri mülkler ya da araçlar, yine bu nitelikteki ev eşyasıbura ya girer. Örneğin eşlerden birine ait olan işyeri ve işletme (fabrika, tarımsal işletme, ticarî işletme, şirket gibi) ailenin ortak kullanımına özgülenmişsayılamayacağından, burada eşit paylaşım söz konusu olmayacaktır. Ancak bu fabrikadan elde edilip de ailenin ortak kullanımına özgülenen kazançve ya bununla elde edilip yine ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar paylaşma ya konu olacaktır. Kuşkusuz bu işletme ve işyerinin kurulmasında diğer eşin katkısıvarsa 249 uncu madde uyarınca mal rejiminin sona ermesi hâ linde, katkısıoranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenecektir. Eşlerin ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına fiilen özgülememelerine rağmen, bu amaçla yaptıklarıyatırımlarda da paylaştırma konusu kabul edilmiştir. Bu anlamda olmak üzere eşlerden birinin, kirada oturduklarıbir sırada ailenin konut ya da tatil ihtiyacı için kooperatif üyeliği, kooperatif yoluyla edindiği arsası, konut ya da yazlık yapmak üzere aldığıarsalar bura ya girmektedir.. Mal rejimi devam ederken, eşlerin bu nitelikteki mallarıelden çıkarmalarıhâ linde, bunun yerine aldığıbedel ya malın ikame değeri paylaştırma ya tâ bi tutulacaktır. Maddenin ikinci fıkrasında paylaştırma dışında kalan mallar belirlenmiştir. Buna göre eşlerin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenen bir mal manevî tazminat alacağı, miras yolu ve bağış gibi karşılıksız bir kazandırma yoluyla, elde edilmişse bunlar paylaştırma ya tâ bi tutulmayacaktır.
Açıklama
TMK Madde 250, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin çekirdeğini oluşturur ve hangi malların rejim sona erdiğinde eşit paylaşıma tabi tutulacağını belirler. Birinci fıkraya göre rejimin kurulmasından sonra edinilen ve ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, rejim sona erdiğinde eşler arasında eşit olarak bölüşülür; paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir. İkinci fıkra ise manevî tazminat alacaklarını, miras yoluyla edinilen malları ve kazandıranın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen malları paylaşım dışında tutar. Gerekçe, eşlerin parasal katkıları olmasa bile emek katkılarının bulunduğu düşüncesinden hareketle eşit paylaşımı temellendirir ve bu maddeyi 248-253 arasındaki tasfiye hükümleriyle birlikte okunması gereken bir eksen olarak konumlandırır.
Uygulama mekanizması bakımından belirleyici ölçüt, malın ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş olmasıdır. Gerekçe somut örnekler sunar: ailenin oturduğu konut, yazlık, ulaşım için kullanılan araçlar ve ev eşyası bu kapsamdadır; buna karşılık eşlerden birine ait fabrika, ticarî işletme veya şirket gibi gelir getiren işletmeler ortak kullanıma özgülenmiş sayılmadığından eşit paylaşıma girmez. Ancak bu işletmeden elde edilip aileye özgülenen kazançlar ve onlarla alınan mallar paylaşıma konu olur. Fiilen özgüleme gerçekleşmese bile aile konutu için kooperatif üyeliği veya konut yapmak üzere alınan arsa gibi geleceğe yönelik yatırımlar da kapsamdadır. Mal rejimi sürerken bu nitelikteki mallar elden çıkarılırsa, yerine geçen bedel veya ikame değer paylaştırmaya tabi tutulur. İşletmenin kurulmasında diğer eşin katkısı varsa 249. madde uyarınca katkı oranında bedel istenir.
Sonuçları itibarıyla bu madde, paylaşmalı mal ayrılığını klasik mal ayrılığından ayıran ve aile birliğine özgülenen değerlerde eşler arasında dengeyi kuran temel paylaşım kuralıdır. Paylaşım eşit olduğundan, katkı oranının ispatı kural olarak gerekmez; özgülenme niteliği ispatlandığında yarı yarıya paylaşım doğar. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, bir malın bu hüküm kapsamına girip girmediğinin malın fiilî kullanım amacına göre belirleneceğini, gelir getiren işletmeler ile aileye özgülenmiş malların özenle ayrılması gerektiğini vurgular. Somut bir örnekle: evlilik içinde alınıp ailenin yazlarını geçirdiği bir yazlık ev ile aile aracı, rejim boşanmayla sona erdiğinde TMK Madde 250 uyarınca eşler arasında eşit paylaşılır; ancak eşlerden birinin miras yoluyla edindiği tarla, ikinci fıkra gereği paylaşım dışında kalır ve tasfiye hesabına dahil edilmez.