TMK 263. Madde
(1) Olağan yönetim dışında kalan konularda eşler, ancak birlikte veya biri diğerinin rızasını almak suretiyle ortaklığı yükümlülük altına sokabilir veya mallarda tasarrufta bulunabilir.
(2) Rızanın bulunmadığını bilmeyen veya bilecek durumda olmayan üçüncü kişiler için bu rıza var sayılır.
(3) Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler saklıdır.
TMK 263. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 228 inci maddesinden aynen alınmıştır. Madde olağan yönetim dışındaki işlerde eşlerin birlikte hareket etmeleri zorunluluğunu getirmiştir. Birlikte hareket ya eşlerin söz konusu işi birlikte yapmaları ya da tek başına fakat diğerinin rızasınıalmak suretiyle söz konusu olabilir. Diğer eşhaklıbir sebep olmaksızın rızasınıvermekten kaçındığıtakdirde, istemi yapan eşin evlilik birliğinin temsili hükümleri çerçevesinde hâ kime başvuru hakkıvardır. Nitekim, bu husus üçüncüfıkrada saklıtutulmuştur. Maddenin ikinci fıkrasımal ortaklığırejiminde eşlerin birlikte yapmalarızorunlu işlemleri tek başlarına yapmaları nedeniyle iyiniyetli üçüncükişileri korumaktadır. Buna göre üçüncükişiler, tek başına hareket eden eşin yaptığıişleme, diğerinin rızasının bulunmadığınıbilmiyor ve ya iyiniyetli çabasısonucu bilecek durumda bulunuyorsa, böyle bir rızanın varlığıkabul edilip, işlem diğer eş için de bağlayıcısayılacaktır. 52
Açıklama
TMK Madde 263, mal ortaklığı rejiminde olağanüstü yönetimi düzenleyerek, olağan yönetim dışında kalan konularda eşlerin ancak birlikte hareket etmesi veya birinin diğerinin rızasını almasıyla ortaklığı yükümlülük altına sokabileceğini ya da mallarda tasarrufta bulunabileceğini öngörür. Hüküm, olağan yönetimi tek başına harekete açan TMK m.262’nin sınırını çizer ve ortaklık malvarlığının önemli işlemlerini iki eşin ortak iradesine bağlar. Madde, gerekçesinde belirtildiği üzere İsviçre Medenî Kanununun 228. maddesinden alınmıştır. Üçüncü fıkrayla evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler (TMK m.188 vd.) saklı tutulmuş; böylece bir eş haklı sebep olmaksızın rıza vermekten kaçındığında, istem sahibi eşin hâkime başvurarak rızanın yerine geçen karar alma yolu açık bırakılmıştır. Bu yapı, ortaklık mallarının korunması ile işlerin yürütülebilmesi arasında denge kurar.
Uygulama bakımından olağanüstü yönetim, ortaklığın olağan ihtiyaçlarını aşan, malvarlığının yapısını etkileyen işlemleri kapsar: taşınmaz devri, önemli borç altına girme, ortaklığa ait değerli malların rehni veya elden çıkarılması gibi. Bu işlemlerde birlikte hareket, ya eşlerin işlemi fiilen birlikte yapması ya da biri tek başına hareket ederken diğerinin önceden veya sonradan rızasının bulunması biçiminde gerçekleşir. Maddenin ikinci fıkrası, iyiniyetli üçüncü kişileri korur: tek başına hareket eden eşin işlemine diğerinin rızasının bulunmadığını bilmeyen veya gerekli özeni göstermesine rağmen bilemeyecek durumda olan üçüncü kişiler bakımından rıza var sayılır ve işlem diğer eş için de bağlayıcı olur. Böylece iç ilişkideki rıza eksikliği, dış ilişkide işlem güvenliğini sarsmaz.
Yaptırım ve sonuçlar yönünden, rıza olmaksızın yapılan olağanüstü işlem, iyiniyetli üçüncü kişiler dışında kalan hâllerde diğer eşi bağlamayabilir; ancak üçüncü kişinin iyiniyeti korunduğunda işlem geçerli sayılır ve eşler arası denkleştirme iç ilişkide çözülür. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, eşler arası mal rejimi uyuşmazlıklarında üçüncü kişinin iyiniyetini, işlemin niteliği ve basiretli davranış ölçütüyle değerlendirmekte, kötüniyetin ispatı hâlinde korumayı kaldırmaktadır. Somut bir örnek: mal ortaklığındaki eşlerden erkek, diğer eşin haberi olmadan ortaklığa ait bir taşınmazı bir alıcıya devrederse, alıcı rıza eksikliğini bilmiyor ve bilebilecek durumda da değilse işlem geçerli kabul edilir; buna karşılık alıcı, eşlerin mal ortaklığı rejiminde olduğunu ve diğer eşin karşı çıktığını biliyorsa, TMK m.263 uyarınca işlem diğer eş bakımından bağlayıcı olmaz ve geçersizliği ileri sürülebilir.