TMK 274. Madde
(1) Bir eşin kişisel malı veya ortaklık malıyla bir başka mal kesimine giren malvarlığı değerinin edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, edinilmiş mallara katılma rejiminde değer artış payına ilişkin hükümler uygulanır.
TMK 274. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 239 uncu maddesinden aynen alınmıştır. Maddede, eşlerden birinin kişisel malı ya da ortaklık malıyla, diğer bir mal kesimine giren malvarlığıdeğerinin kazanılması, iyileştirilmesi ve ya korunmasına katkısağlanmışsa malın sahibi 54 eşe katkıdan doğan hak tanınmıştır. Eşin katkıdan doğan bu hakkıyla ilgili olarak edinilmişmallara ilişkin aynı hükme yoll ama yapılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 274, mal ortaklığı rejiminde bir eşin bir mal kesimine ait değerle (kişisel malı veya ortaklık malı) başka bir mal kesimine giren bir malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunması hâlinde ortaya çıkan değer artış payını düzenler. Madde, bağımsız bir hesaplama yöntemi getirmek yerine, edinilmiş mallara katılma rejimindeki değer artış payına ilişkin TMK m.227 hükmüne yollama yaparak çözümü oraya bağlar. Bu yöntem, mal ortaklığında üç ayrı mal kesimi (her eşin kişisel malı ve ortak ortaklık malı) arasındaki katkı ilişkilerinde yeknesak bir ölçü sağlar. Gerekçede düzenlemenin İsviçre Medenî Kanunu’nun 239. maddesinden alındığı belirtilir ve katkı yapan eşe katkıdan doğan bir hak tanınmıştır.
Uygulama mekanizması TMK m.227’nin esaslarıyla işler. Bir mal kesiminden sağlanan değerle başka kesime giren bir malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunulmuşsa, tasfiye anında o malda meydana gelen değer artışı katkı oranında katkı yapan kesime aktarılır. Katkı yapan kesim yalnızca nominal katkı tutarını değil, malın değer kazanmasından doğan oransal payı da alır; mal değer kaybetmişse katkı en az başlangıçtaki tutar kadar geri verilir. Değer artış payının hesabında TMK m.275 uyarınca tasfiye anındaki güncel değer esas alınır. Eşler bu değer artış payından feragat edebilir veya mal rejimi sözleşmesiyle paya katılma oranını değiştirebilir; bu husus m.227’nin ikinci fıkrasındaki düzenlemeyle paralel yürür.
Değer artış payı hakkı, katkı yapan mal kesimi lehine bir alacak doğurur ve tasfiyede denkleştirme yoluyla giderilir; böylece bir kesimin diğeri aleyhine haksız zenginleşmesi önlenir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, bir mal kesiminden diğerine yapılan katkıların belgelenmesi hâlinde, malın güncel değeri üzerinden oransal değer artış payının hesaplanması gerektiğini benimsemektedir. Somut bir örnek: mal ortaklığı rejiminde kocanın evlenmeden önce sahip olduğu (kişisel mal) parayla, ortaklık malı olan bir arsanın üzerine bina yapılmış ve böylece arsanın değeri artmışsa; tasfiyede kocanın kişisel mal kesimi, yaptığı katkı oranında arsadaki güncel değer artışından pay alır. Katkı 200 bin lira, bina sayesinde oluşan değer artışı 600 bin lira ise kişisel mal kesimi bu artıştaki oransal payını talep eder.