TMK 278. Madde
(1) Mal ortaklığının eşlerden birinin ölümüyle sona ermesi hâlinde sağ kalan eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel malı sayılabilecek olanların payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir.
TMK 278. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 243 üncü maddesinden aynen alınmıştır. Madde mal ortaklığının ölümle son bulmasıhâ linde, sağkalan eşin, edinilmişmallara katılma rejiminde kişisel malısayılabilecek olanların payına mahsuben kendisine verilmesini hükme bağlamıştır. Bu hüküm sayesinde, eşin ortaklık mallarından kendisine isabet edecek payının verilmesi yerine, bu payına mahsuben, edinilmişmallara katılma rejiminde eşlerin kişisel malısayılabilecek malların bunun sahibi olan eşe verilmesi mümkün olacaktır.
Açıklama
TMK 278. maddesi, mal ortaklığının eşlerden birinin ölümüyle sona ermesi hâlinde sağ kalan eşe özel bir seçim hakkı tanır. Sağ kalan eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal sayılabilecek değerlerin ortaklık payına dahil edilmemesini isteyebilir. Bu düzenleme, mal ortaklığını tercih etmiş eşlere, ölüm anında yasal mal rejimine geçmiş gibi işlem yapılmasına imkân tanıyarak daha adil bir sonuca ulaşılmasını sağlar.
Hükmün işleyişini anlamak için kişisel mal kavramını açmak gerekir. TMK 220’ye göre edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mallar; miras yoluyla edinilen mallar, karşılıksız kazanımlar, manevi tazminat alacakları ve kişisel kullanıma özgü eşyalardır. Sağ kalan eş, bu nitelikteki değerlerin hesaplanmasında sanki yasal mal rejimi geçerliymiş gibi davranılmasını, yani bu malların ortaklık dışında tutulmasını talep edebilir. Böylece sağ kalan eşin miras dışı edinimlerini ortaklıkla paylaşması önlenmiş olur.
Bu seçim hakkı tek yönlüdür; yalnızca sağ kalan eşe aittir ve mirasçılara karşı ileri sürülür. Talep, miras taksiminden önce kullanılmalıdır. Hak düşürücü süre bakımından mirasın kabulü veya reddi için tanınan süreler esas alınır. Yargıtay kararları, bu hakkın kullanılmasının dürüstlük kuralıyla (TMK m.2) sınırlı olduğunu; uzun süreli ortaklık döneminde elde edilen değerler söz konusu olduğunda özen ilkesinin gözetilmesi gerektiğini vurgular.