TMK 279. Madde
(1) Eşlerin birlikte yaşadıkları konut veya ev eşyası ortaklık mallarına dahil ise, sağ kalan eş, payına mahsuben bunların mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir.
(2) Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eş veya ölenin diğer yasal mirasçılarının istemiyle bunlar üzerinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir.
(3) Mal ortaklığı rejiminin ölüm dışındaki bir sebeple son bulması hâlinde, eşlerden her biri, üstün bir yararının varlığını ispat etmek suretiyle aynı istemleri ileri sürebilir.
TMK 279. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 244 üncü maddesinden alınmıştır. Edinilmişmallara katılma rejiminde yer alan hüküm, maddede mal ortaklığırejimi için de kabul edilmiştir. Ancak edinilmişmallara katılma rejiminde yer alan hükümden farklı olarak maddede, sağkalan eşin, öncelikle mülkiyet hakkıisteyebilmesi öngörülmüştür. Buna göre, ölüm nedeniyle mal ortaklığının son bulmasında, sağkalan eş, eşlerin birlikte yaşadıklarıkonut ve ya ev eşyasının ortaklık mallarına dahil olduğu durumda, kendi tasfiye payına mahsuben bunların mülkiyetini isteyebilecektir. Böylece bu mallar terekeye dahil olmaktan çıkartılıp, diğer mirasçıların bunlar üzerindeki mülkiyet haklarının, sağkalan eş tarafından tasfiye payına mahsuben satın alınmasısağlanmışolmaktadır. Maddenin ikinci fıkrasıhaklısebeplerin varlığıhâ linde, sağkalan eşve ya ölenin diğer yasal mirasçılarının istemi üzerine bunlar üzerinde mülkiyet yerine intifa ve ya oturma hakkıtanınmasınıisteyebileceğini öngörmektedir. 55 Maddenin üçüncüfıkrasında, ölüm dışındaki sebeplerle mal ortaklığırejiminin son bulmasıhâ linde, eşlerden her birinin üstün bir yararın varlığınıkanıtlamak suretiyle aynıistemleri ileri sürebilmesi kabul edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 279, mal ortaklığı rejiminin sona ermesinde aile konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe ya da eşlerden birine özgülenmesini düzenleyen koruyucu bir hükümdür. Madde, kaynak İsviçre Medenî Kanunu’nun 244. maddesinden alınmış olup edinilmiş mallara katılma rejimindeki TMK Madde 240 ile benzer bir amaç güder; ancak burada sağ kalan eşe öncelikle mülkiyet hakkı isteme imkânı tanınmıştır. Birinci fıkraya göre eşlerin birlikte yaşadıkları konut veya ev eşyası ortaklık mallarına dahilse, sağ kalan eş payına mahsuben bunların mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir. Maddenin gerekçesi, bu yolla söz konusu malların terekeden çıkarılıp diğer mirasçıların bunlar üzerindeki mülkiyet haklarının sağ kalan eş tarafından tasfiye payına mahsuben satın alınmasının sağlandığını belirtir. Böylece sağ kalan eşin yaşam çevresinin korunması amaçlanır.
Maddenin işleyişinde temel kural, ölüm nedeniyle mal ortaklığının sona ermesidir; bu hâlde sağ kalan eş, birlikte yaşanan konut ve ev eşyasının mülkiyetini kendi tasfiye payına mahsuben talep edebilir. İkinci fıkra, haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya ölenin diğer yasal mirasçılarının istemiyle bu mallar üzerinde mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı tanınabileceğini öngörür; örneğin malın değerinin sağ kalan eşin payını aşması ya da mirasçıların menfaatinin gözetilmesi haklı sebep oluşturabilir. Oturma hakkı TMK Madde 823 ve devamında, intifa hakkı ise TMK Madde 794 ve devamında düzenlenmiştir; dolayısıyla bu fıkra eşya hukukundaki sınırlı aynî haklarla bağlantılıdır. Üçüncü fıkra ise mal ortaklığının ölüm dışında, örneğin boşanma gibi bir sebeple sona ermesi hâlinde eşlerden her birinin üstün bir yararının varlığını ispat etmek suretiyle aynı istemleri ileri sürebileceğini kabul eder. Bu hâlde istem hakkı tek eşe değil, üstün yararı ispatlayan eşe tanınır.
Bu hükmün sonucu olarak aile konutu ve ev eşyası, tasfiyede paylaşılarak elden çıkarılmak yerine sağ kalan eşin ya da üstün yararı bulunan eşin kullanımında ve mülkiyetinde kalabilir; bu da özellikle yaşlı veya ekonomik açıdan zayıf eşi korur. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, mal rejimi tasfiyesinde aile konutu üzerindeki bu öncelikli isteme hakkının sağ kalan eşin korunması amacına hizmet ettiği, haklı sebep bulunmadıkça mülkiyetin tercih edileceği kabul edilmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse, mal ortaklığı rejimini benimsemiş ve eşi vefat etmiş bir kadın, birlikte yaşadıkları ve ortaklık mallarına dahil olan konutun mülkiyetinin TMK Madde 279 uyarınca payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir; konutun değeri payını aşıyorsa diğer mirasçıların talebiyle ona mülkiyet yerine ömür boyu oturma hakkı tanınarak hem onun barınması hem mirasçıların hakkı dengelenir.