TMK 285. Madde
(1) Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.
(2) Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür.
(3) Kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde üçyüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.
TMK 285. Madde Gerekçesi
Madde 1984 tarihli Öntasarının 223 üncü ve kaynak İsviçre Medenî Kanununun 255 inci maddeleri örnek alınarak düzenlenmiştir. Yürürlükteki Kanunun 241 inci maddesini karşılamaktadır. Birinci fıkrada, hüküm değişikliği yoktur. Yürürlükteki hükmün birinci cümlesinin daha sade ve açık bir Türkçeyle ifadesi söz konusudur. Böylece, evlilik devam ederken ve ya evlilik sona erdikten sonraki üçyüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca olduğu yönündeki karine aynen korunmuştur. Ancak bu karine, yürürlükteki metnin aksine, bir “sahih nesep karinesi” değil, sahih- gayrisahih farklılığıkaldırıldığına göre, sadece bir soybağıkarinesi, yani maddenin kenar başlığının ifadesiyle “babalık karinesi”dir. İkinci fıkra ise, yürürlükteki metinle içerik açısından bir noktada aynıdır. Bu nokta, hem yürürlükteki metne hem de yeni düzenlemeye göre, aslolanın, evlilik sona erdikten sonraki üçyüz günlük süreden sonra doğan çocuğun koca ile arasında soybağının bulunmadığının kabul edilmesi gereğidir. Ancak madde, yürürlükteki metinden farklı olarak, ana üçyüz günlük süre geçtikten sonra doğurmuşolsa b ile onun yine de evlilik sırasında gebe kaldığının kanıtlanmasıhâ linde, çocuk ile koca arasında soybağının kurulabileceğini açık ve net bir şekilde ifade etmektedir. Böylece, istisnaî durumlarda gebeliğin üçyüz günden fazla sürmesi nedeniyle çocuğun bu süre geçtikten sonra doğmuşolmasıhâ linde, gebeliğin evlilik sırasında gerçekleştiğinin kanıtlanmasıyla, soybağının kurulabileceği hususu, yürürlükteki metinden farklı olarak, açık bir hüküm hâ line getirilmek istenmiştir. Üçüncüfıkra ise, yürürlükteki metinde mevcut olmayan bir hükümdür. Gerçekten, yürürlükteki Kanun, kocanın gaipliğine karar verilmesi hâ linde, yukarıda öngörülen üçyüz günlük sürenin ne zamandan itibaren işlemeye başlayacağına dair herhangi bir hüküm içermemekte ve bu durum doktrin ve uygulamada duraksamalara yol açmaktadır. Bugün doktrinde, bu fıkrayla getirilen çözümükabul eden görüşler vardır; ancak bunlar sadece birer görüşolup, pozitif hukuk açısından konu ya herhangi bir açıklık kazandırmamaktadır. Getirilen bu hüküm, gerek 1984 tarihli Öntasarıyıgerek kaynak Kanunda yapılan değişikliği izleyerek, sorunun çözümünüpozitif bir hukuk kuralıyla hâ lletmeyi amaçlamaktadır. Böylece, bu fıkra hükmügereğince, çocuğun doğumu, eğer ölüm tehlikesi ve ya son haber tarihinden itibaren üçyüz günlük süreden sonra gerçekleşmişse, bu çocuk ile hakkında gaiplik kararıverilen koca arasında soybağının bulunmadığıkabul edilecektir.
Açıklama
TMK Madde 285, evlilik birliği içinde doğan çocuğun babasının kim olduğunu belirleyen babalık karinesini düzenler ve soybağı hukukunun temel kabullerinden birini ortaya koyar. Madde, 1984 tarihli Öntasarı ile kaynak İsviçre Medenî Kanunu’nun 255. maddesi örnek alınarak kaleme alınmış olup eski Medenî Kanun’un 241. maddesini karşılar. Birinci fıkraya göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Maddenin gerekçesi, sahih ve gayrisahih nesep ayrımının kaldırılmasıyla bu karinenin artık bir “sahih nesep karinesi” değil sadece “babalık karinesi” olarak nitelendirildiğini vurgular. Bu karine, TMK Madde 286 ve devamındaki soybağının reddi davasıyla çürütülebilen, ancak çürütülmediği sürece koca ile çocuk arasında soybağını kuran güçlü bir hukukî varsayımdır.
Maddenin işleyişinde ikinci fıkra, üçyüz günlük sürenin geçmesinden sonra doğan çocuk yönünden karinenin işlemeyeceğini, ancak ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı hâlinde çocuğun yine de kocaya bağlanabileceğini öngörür. Böylece gebeliğin istisnaî olarak üçyüz günden uzun sürmesi hâlinde dahi, gebe kalmanın evlilik içinde gerçekleştiği kanıtlanarak soybağı kurulabilir. Üçüncü fıkra ise kocanın gaipliğine karar verilmesi durumunda üçyüz günlük sürenin ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlayacağını hükme bağlar; bu, eski Kanun’da bulunmayan ve doktrindeki duraksamaları gideren özgün bir düzenlemedir. Gaiplik kararı TMK Madde 32 ve devamı uyarınca verildiğinden, bu fıkra gaiplik hükümleriyle doğrudan bağlantılıdır. Karinenin işlemesi, çocuğun nafaka, velâyet ve miras gibi haklarının doğrudan kocaya bağlanması sonucunu doğurur.
Babalık karinesinin sonucu olarak çocuk, doğumla birlikte kocanın nüfusuna kaydedilir ve aralarındaki soybağı çürütülene kadar tüm hukukî sonuçlarıyla geçerli kalır. Karine ancak TMK Madde 289’daki hak düşürücü süreler içinde açılan soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılabilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, üçyüz günlük süre içinde doğan çocuğun babasının koca sayılacağı, bu süreden sonra doğan çocuk yönünden ise gebeliğin evlilik içinde gerçekleştiğinin ispatının arandığı istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse, boşanma kararının kesinleşmesinden iki yüz gün sonra doğan çocuğun babası, karine gereği eski kocadır ve çocuk doğrudan onun nüfusuna kaydedilir; buna karşılık boşanmadan üçyüz elli gün sonra doğan çocuk için karine işlemez, ancak ana bu çocuğa evlilik sırasında gebe kaldığını tıbbî delille ispatlarsa TMK Madde 285 uyarınca soybağı yine kocayla kurulabilir.