TMK 286. Madde
(1) (Değişik:7/11/2024-7531/9 md.)
(2) Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
TMK 286. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 242 nci maddesini karşılamaktadır. Madde, özellikle ikinci fıkrası açısından, yürürlükteki metinden farklı olarak ve esas itibarıyla kaynak Kanunun 256 ncı maddesi örnek alınmak suretiyle düzenlenmiştir, Birinci fıkrada, esasen, yürürlükteki metinde yer alan ilke, dava açma süresi (yürürlükteki metinden farklıbir süre olarak) ayrıbir maddeye bırakılmak suretiyle tekrarlanmaktadır. Buna göre, koca, soybağının reddi davasıaçarak babalık karinesini çürütebilir. Dava ana ve çocuğa karşıaçılır. İkinci fıkrada ise, çocuğun dava açma hakkının bulunup bulunmadığı ve yürürlükteki Kanun açısından (m.241 ve m.245 hükümleri karşısında) bu konuda bir kanun boşluğu mevcut olup olmadığısorunu, kaynak Kanunda 1976 yılında yapılan değişiklik (aynen olmasa da, genel tercih açısından) izlenmek suretiyle, açık bir çözüme kavuşturulmaktadır. Yapılan düzenlemede Tasarıda, belli koşullarda baba dışındaki kişilere soybağının reddi olanağıtanıyan bir sistemde, 58 soybağıyla birinci derecede ve hem manevî hem de maddî açıdan ilgili olan kişiye, yani çocuğa da dava hakkının tanınmasıgerektiği görüşü benimsenmiştir. Bu görüşdoğrultusunda kaleme alınan ikinci fıkra ya göre, çocuk da soybağının reddi davasıaçabilir. Bu durumda, davalısıfatı, ana ile babalığıkarine olarak kabul edilen koca ya aittir. Kaynak Kanunun 256 ncı maddesindeki “karısının üçüncükişi tarafından gebe bırakılmasına rıza gösteren kocanın dava hakkıyoktur” şeklindeki üçüncüfıkrasıalınmamıştır.
Açıklama
TMK 286. maddesi, babalık karinesini çürütmek amacıyla açılabilecek soybağının reddi davasını düzenler. Dava açma hakkı kocaya, anaya ve çocuğa aittir; koca davayı ana ve çocuğa karşı, ana ise kocaya ve çocuğa karşı açar. Madde, 7/11/2024 tarih ve 7531 sayılı Kanun’la değiştirilmiş; dava hakkı sahiplerinin kapsamı ve karşı tarafları daha açık biçimde düzenlenmiştir.
Dava hakkının birden fazla kişiye tanınması, çocuğun biyolojik gerçeği öğrenme hakkını güvence altına alır. Anayasa Mahkemesi, geçmişteki düzenlemelerde çocuğun dava hakkını doğrudan kullanamamasını Anayasa m.17 ve m.41 ile bağdaşmaz bulmuş; değişiklikler bu kararların yönlendirmesiyle yapılmıştır. Çocuğun dava hakkı, ergin olmasından sonra da kullanılabilir ve zamanaşımı süreleri farklı işler.
Soybağının reddi davası, nesep davası olarak nitelendirildiğinden kamu düzenini ilgilendirir; bu nedenle hâkim re’sen araştırma yapar ve süreler hak düşürücü nitelik taşır. Davanın sonuçlanması nüfus kayıtlarını, miras sıralamasını ve nafaka yükümlülüklerini doğrudan etkiler. Yargıtay, karinenin reddedildiği hâllerde çocukla kurulan sosyal bağın ve de facto aile ilişkisinin nesep dışı yollarla korunmasını önermektedir.