TMK 293. Madde
(1) Eşler, evlilik dışında doğmuş olan ortak çocuklarını, evlenme sırasında veya evlenmeden sonra, yerleşim yerlerindeki veya evlenmenin yapıldığı yerdeki nüfus memuruna bildirmek zorundadırlar.
(2) Bildirimin yapılmamış olması, çocuğun evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmasını engellemez.
(3) Daha önce tanıma veya babalığa hükümle soybağı kurulmuş çocukların ana ve babası birbiriyle evlenince, nüfus memuru re’sen gerekli işlemi yapar.
TMK 293. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 248 inci maddesini karşılayan bu madde, birinci fıkrasında, evlilik dışında doğmuşolmakla birlikte ana ve babasının evlenmesi sayesinde koca (baba) ile soybağıkurulan çocuğu, eşlerin nüfus memurluğuna bildirme zorunluluğunu düzenlemektedir. Bildirimde bulunulacak nüfus memuru, evlenme sırasında ve ya evlenmeden sonra eşlerin yerleşim yerlerindeki ve ya evlenmenin yapıldığıyerdeki nüfus memurudur. Yürürlükteki Kanunun 248 inci maddesinin ikinci cümlesini karşılayan ikinci fıkra gereğince ise, bildirimin yapılmamışolmasıçocuğun evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâ bi olmasını, yani onunla babası (koca) arasında soybağının kurulmasınıengellememektedir. Üçüncüfıkrada ise, daha önce tanıma ve ya babalığa hükümle soybağıkurulmuşçocukların ana ve babasıbirbiriyle evlenince, nüfus memurunun gerekli işlemi re’sen yapacağı hükme bağlanmaktadır.
Açıklama
TMK Madde 293, ana ve babanın sonradan evlenmesiyle soybağı kurulan çocuğun nüfus memuruna bildirilmesini düzenleyerek, TMK m.292’de öngörülen kendiliğinden soybağının kayıtlara yansımasını sağlar. Hüküm, sonradan evlenmenin koşulunu düzenleyen TMK m.292 ve itiraz ile iptali öngören TMK m.294 ile birlikte sonradan evlenme yoluyla soybağı kurumunun bütününü oluşturur. Bildirim, soybağının kurulması için kurucu değil, mevcut soybağının nüfus kütüğüne işlenmesi için açıklayıcı bir işlemdir. Gerekçede, hükmün yürürlükten kalkan eski Kanunun 248. maddesini karşıladığı, eşlerin evlilik dışında doğmuş ortak çocuklarını bildirme zorunluluğunu düzenlediği belirtilmiştir. Bu yönüyle madde, nüfus kayıtlarının gerçek soybağı durumunu yansıtmasını ve çocuğun hukuki statüsünün resmî biçimde belgelenmesini amaçlar.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, eşlere bir yükümlülük yükler: evlilik dışında doğmuş ortak çocuklarını, evlenme sırasında veya evlenmeden sonra, yerleşim yerlerindeki ya da evlenmenin yapıldığı yerdeki nüfus memuruna bildirmek zorundadırlar. İkinci fıkra, bildirimin kurucu olmadığını açıkça ortaya koyar: bildirimin yapılmamış olması, çocuğun evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmasını engellemez. Yani soybağı, TMK m.292 gereği evlenmeyle kendiliğinden kurulur; bildirim yalnızca bu durumun kayda geçirilmesini sağlar. Üçüncü fıkra ise özel bir hâli düzenler: daha önce tanıma veya babalığa hükümle soybağı kurulmuş çocukların ana ve babası birbiriyle evlenince, nüfus memuru gerekli işlemi re’sen yapar. Bu durumda ayrıca bildirime gerek kalmaz; çünkü soybağı zaten resmî olarak kurulmuştur.
Bildirim yükümlülüğünün ihlali çocuğun soybağı statüsünü ortadan kaldırmaz; çocuk her hâlde evlilik içi çocuk hükümlerine tâbi olur, mirasçılık ve nafaka hakları doğar. Ancak bildirimin yapılmaması, nüfus kaydının gerçek durumu yansıtmamasına ve ileride kayıt düzeltme davalarına yol açabilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, sonradan evlenmeyle kurulan soybağının nüfusa tesciline ve kayıt düzeltme taleplerine ilişkin uyuşmazlıklarda çocuğun evlilik içi çocuk statüsünü esas almaktadır. Somut örnek vermek gerekirse: bir çift, birlikte yaşarken doğan çocuklarını nüfusa kaydettirmeden sonradan evlenmişse, eşler bu çocuğu yerleşim yerlerindeki nüfus memuruna bildirmekle yükümlüdür; bildirmeseler dahi çocuk evlilik içi çocuk sayılır. Eğer çocuğun soybağı evlenmeden önce tanıma yoluyla kurulmuşsa, eşlerin evlenmesi üzerine nüfus memuru gerekli kayıt işlemini kendiliğinden yapar.