TMK 294. Madde
(1) Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz edebilirler. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür.
(2) Çocuğun altsoyu da, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması hâlinde itiraz hakkına sahiptir.
(3) Tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
TMK 294. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 251 inci maddesini karşılamaktadır. İsviçre Medenî Kanununun 259 uncu maddesinin ikinci ve üçüncüfıkralarından bazıdeğişikliklerle alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasına göre, çocuğun soybağının evlenme yoluyla kurulmasına ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısıitiraz edebilecektir. İtiraz eden, kocanın baba olmadığınıkanıtlamak zorundadır. İkinci fıkrada ise, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünüsürekli olarak kaybetmişolmasıhâ linde, çocuğun altsoyuna da itiraz hakkıtanınmıştır. Madde bu hâ liyle, yürürlükteki Kanuna göre itiraz hakkıolanların çevresini, çocuğu ve koşullarıgerçekleşirse onun altsoyunu eklemek suretiyle genişletmiştir. Üçüncüfıkrada ise, Tasarının tanımanın iptaline ilişkin hükümlerine yoll ama yapılmıştır. ÜÇÜNCÜAYIRIM A) TANIMA VE BABALIK HÜKMÜBu Ayırımda, çocuk ile babasıarasındaki soybağının tanıma ve babalığa dair hâ kim hükmüaracılığıyla kurulması düzenlenmektedir. Yeni düzenlemede “sahih-gayrisahih nesep” farklılığıkaldırıldığı için, tanıma ve babalık hükmü, yürürlükteki Kanunun sistematiğinden farklı olarak, soybağının hükümlerinden önce düzenlenmiştir. Tanıma ve babalık hükmü, çocuk ile baba arasında “sahih olmayan nesep” değil, normal bir soybağıkurmaktadır.
Açıklama
TMK Madde 294, ana ve babanın sonradan evlenmesi yoluyla kurulan soybağına itiraz ve onun iptali olanağını düzenleyerek, bu yolla kurulan soybağının da gerçeğe uygunluğunu denetime açar. Hüküm, sonradan evlenmenin koşulunu düzenleyen TMK m.292 ve bildirimi öngören TMK m.293 ile birlikte sonradan evlenme yoluyla soybağı kurulmasının üçlü düzenlemesini tamamlar. Çünkü TMK m.292 uyarınca evlilik dışı doğan çocuk, ana ve babanın evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içi çocuk hükümlerine tâbi olur; ancak bu otomatik soybağı gerçeğe aykırı olabileceğinden bir denetim mekanizması gereklidir. Gerekçede, hükmün yürürlükten kalkan eski Kanunun 251. maddesini karşıladığı ve İsviçre Medeni Kanunu m.259/2-3’ten bazı değişikliklerle alındığı, itiraz hakkı sahiplerinin çevresinin genişletildiği belirtilmiştir.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, itiraz hakkı sahiplerini sayar: ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı. İtiraz eden taraf, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür; bu, sonradan evlenmeyle kurulan soybağının doğruluğu yönündeki karinenin çürütülmesi anlamına gelir. İkinci fıkra, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybetmiş olması hâlinde çocuğun altsoyuna da itiraz hakkı tanır; böylece itiraz hakkı sahiplerinin çevresi eski Kanuna göre çocuğu ve koşulları gerçekleşirse altsoyunu kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Üçüncü fıkra ise tanımanın iptaline ilişkin hükümlerin kıyas yoluyla uygulanacağını öngörür; bu yollama gereği, ispat yükü bakımından TMK m.299, dava hakkı sahipleri bakımından TMK m.298 ve hak düşürücü süreler bakımından TMK m.300 hükümleri burada da işler.
İtirazın kabulü ve kocanın baba olmadığının ispatlanması hâlinde, sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağı ortadan kalkar; çocuk ile koca arasındaki mirasçılık ve nafaka ilişkisi son bulur, nüfus kaydı düzeltilir. İspat yükü itiraz edene düştüğünden ve babalık ilişkisi en güvenilir biçimde genetik incelemeyle saptandığından, mahkemeler DNA raporunu esas alır; incelemeden kaçınma TMK m.284 çerçevesinde aleyhe değerlendirilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, tanımanın iptaline ilişkin hükümlere yapılan kıyas yollaması gereği hak düşürücü süre ve ispat kurallarını bu davalarda da uygulamaktadır. Somut örnek vermek gerekirse: evlilik dışı doğan çocuğunu nüfusuna kaydettiren bir erkekle annesi sonradan evlenmiş, ancak Cumhuriyet savcısı çocuğun gerçekte kocadan olmadığını öğrenmişse, savcı kocanın baba olmadığını ispatlamak suretiyle bu soybağına itiraz ederek kaydın düzeltilmesini sağlayabilir.