TMK 295. Madde
(1) Tanıma, babanın, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur.
(2) Tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise, veli veya vasisinin de rızası gereklidir.
(3) Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.
TMK 295. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 291 inci maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 281 inci maddesinin ilk üçfıkrasından aynen alınmıştır. Yürürlükteki metinde yer alan, babanın ölümüve ya ayırt etme gücünden devamlısurette yoksun 61 bulunmasıhâ linde çocuğun babanın babası tarafından da tanınabilmesi olanağımaddeye alınmamıştır. Ölüm ve ya ayırt etme gücünün kaybıhâ llerinde ana ve ya çocuk babalık davasıaçabilir. Yapılan düzenlemede, yürürlükteki Kanundan farklı olarak, tanımanın resmî senet ve ya vasiyetname ile yapılabilmesi yanında, nüfus memuruna ve ya mahkemeye yazılıbaşvuruda bulunmak suretiyle yapılmasıolanağıda öngörülmüştür. İkinci fıkrada, tanıyacak kimsenin küçük ve ya kısıtlıolmasıhâ linde, tanıma işlemi için velisinin ya da vasisinin rızasına ihtiyaçduyduğu belirtilmiştir. Bu, tanımanın doğurabileceği malî külfetler nedeniyle gerekli görülmüştür. Üçüncüfıkra ise, başka bir erkek ile soybağıbulunan çocuğun bu bağgeçersiz kılınmadıkça tanınamayacağını, bu hususta doğabilecek bazıduraksamalarıgidermek için, hükme bağlamaktadır. Yürürlükteki Kanunun 292 nci maddesinde yer alan ve kısmen 1984 tarihli Öntasarının 281 inci maddesinin son fıkrasında da, birbirleriyle evlenmeleri yasak olan hısımların evlenmelerinden doğan çocukların tanınamayacağıhususunda korunan düzenleme ise, çocuğun menfaatleri bakımından uygun olmadığıgerekçesiyle alınmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 295, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasında soybağının kurulmasının ikinci yolu olan tanımanın koşullarını ve şeklini düzenler. Hüküm, sonradan evlenmeyi düzenleyen TMK m.292 ve babalık davasını öngören TMK m.301 ile birlikte baba soybağının kurulma yollarını oluşturur. Tanıma, babanın tek taraflı irade beyanıyla çocuğu kendi çocuğu olarak kabul etmesidir ve sıkı şekil koşullarına bağlanmıştır. Maddenin gerekçesinde, hükmün yürürlükten kalkan eski Kanunun 291. maddesini karşıladığı, 1984 tarihli Öntasarının 281. maddesinden alındığı ve eski metinde bulunan büyükbaba tarafından tanıma olanağının metne alınmadığı belirtilmiştir. Ölüm veya ayırt etme gücünün kaybı hâllerinde ise ana ya da çocuk babalık davası açabilir; böylece tanıma yalnızca babanın bizzat sağ ve ayırt etme gücüne sahip olduğu hâllere özgülenmiştir.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, tanımanın yapılabileceği biçimleri sayar: babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senet ya da vasiyetnamedeki beyanı. Eski düzenlemeden farklı olarak nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru yolu da eklenerek tanıma kolaylaştırılmıştır. İkinci fıkra, tanıma beyanında bulunan kişi küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasisinin rızasını arar; bu koşul, tanımanın doğurabileceği nafaka ve miras gibi malî yükümlülükler nedeniyle öngörülmüştür. Üçüncü fıkra ise temel bir engel koyar: başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Bu kural, bir çocuğun aynı anda iki babaya bağlanmasını önler; mevcut soybağının önce soybağının reddi davasıyla (TMK m.286 vd.) ortadan kaldırılması gerekir.
Geçerli koşullara uygun yapılan tanıma, çocuk ile baba arasında doğuma kadar geri etkili tam bir soybağı kurar; çocuk babanın mirasçısı olur, nafaka hakkı kazanır ve babanın soyadını alabilir. Şekil veya rıza koşullarına aykırı ya da mevcut soybağı bulunan çocuğa ilişkin tanıma ise geçersizdir; ayrıca irade sakatlığı veya gerçeğe aykırılık hâlinde TMK m.297 ve m.298 uyarınca iptal edilebilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, başka bir erkekle soybağı bulunan çocuğun bu bağ ortadan kaldırılmadan yapılan tanımasını geçersiz saymaktadır. Somut örnek vermek gerekirse: bir baba, evli olmadığı bir kadından olan çocuğunu nüfus memuruna yazılı başvuruyla tanıyabilir; ancak çocuk başka bir erkeğin nüfusuna kayıtlı ve onunla soybağı varsa, önce o soybağının reddi sağlanmadıkça tanıma işlem göremez, nüfus memuru bu durumda tanımayı tescil etmez.