TMK 296. Madde
(1) Beyanda bulunulan nüfus memuru, sulh hâkimi, noter veya vasiyetnameyi açan hâkim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluklarına bildirir.
(2) Çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına, çocuk vesayet altında ise vesayet makamına bildirir.
TMK 296. Madde Gerekçesi
Bu maddede tanımanın alenî leşmesi ve hukukî sonuçlarının gerçekleşmesinin kolaylaştırılması için yapılmasıgerekli işlemler, 1984 tarihli Öntasarının 282 nci maddesi örnek alınarak düzenlenmiştir. Madde, yürürlükteki Kanunun 291 inci maddesinin ikinci fıkrasıhükmünükarşılamakta ve daha genişbir düzenleme içermektedir.
Açıklama
TMK Madde 296, tanıma beyanının resmî makamlar arasında bildirilmesini ve ilgili kişilere ulaştırılmasını düzenleyerek, tanımanın aleni hâle gelmesini ve hukuki sonuçlarının kayıtlara yansımasını sağlar. Hüküm, tanımanın koşullarını ve şeklini belirleyen TMK m.295’i tamamlayıcı niteliktedir; çünkü tanıma, nüfus memuru, sulh hâkimi, noter önünde veya vasiyetnameyle yapılabildiğinden, bu farklı mercilerde gerçekleşen beyanların nüfus kayıtlarına işlenmesi için bir bildirim mekanizmasına ihtiyaç vardır. Gerekçede, düzenlemenin 1984 tarihli Öntasarının 282. maddesi örnek alınarak yapıldığı ve yürürlükten kalkan eski Kanunun 291. maddesinin ikinci fıkrasını daha geniş biçimde karşıladığı belirtilmiştir. Böylece tanımanın yalnızca taraflar arasında değil, kamusal kayıt düzeni içinde de etki doğurması amaçlanmıştır.
Maddenin işleyişinde iki kademeli bir bildirim zinciri öngörülmüştür. Birinci fıkraya göre tanıma beyanının yapıldığı merci, yani beyanda bulunulan nüfus memuru, sulh hâkimi, noter veya vasiyetnameyi açan hâkim, tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluklarına bildirmekle yükümlüdür. Bu, tanımanın her iki tarafın nüfus kütüğüne işlenmesini sağlar. İkinci fıkra ikinci kademeyi düzenler: çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu, tanımayı çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir. Bu ikinci bildirim, tanımadan etkilenen kişilerin durumdan haberdar olmasını ve gerektiğinde TMK m.297 ile m.298 uyarınca tanımanın iptali davası açma haklarını kullanabilmelerini olanaklı kılar. Bildirim, dava açma sürelerinin başlaması bakımından da pratik önem taşır.
Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi tanımanın geçerliliğini etkilemez; tanıma, geçerli biçimde yapıldığı anda soybağını kurar ve bildirim yalnızca aleniyet ile kayıt işlevini yerine getirir. Bununla birlikte bildirimin yapılmaması, ilgililerin tanımayı geç öğrenmesine ve dava sürelerinin işleyişine ilişkin uyuşmazlıklara yol açabilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ve soybağına ilişkin davalarda nüfus müdürlüğünün taraf veya ilgili sıfatıyla sürece dahil edilmesini aramaktadır. Somut örnek vermek gerekirse: bir baba, noter huzurunda düzenlenen resmî senetle evlilik dışı çocuğunu tanıdığında, noter bu beyanı hem babanın hem çocuğun nüfus memurluğuna bildirir; çocuğun kayıtlı olduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirerek, tanımanın tüm ilgililer nezdinde bilinir ve denetlenebilir hâle gelmesini sağlar.